Infanterie-Ersatz-Bataillon Nr. 24

Zapasowy Batalion Piechoty został utworzony 26 sierpnia 1939 roku w Braniewie. Podlegał 151. Dywizji i odpowiadał za uzupełnienia dla 21. Dywizji Piechoty. Od 8 grudnia 1939 roku podporządkowano go 141. Dywizji. 27 września 1940 roku batalion przeniesiono do Pragi, w Protektoracie Czech i Moraw. 25 lipca 1941 roku został ponownie przeniesiony do Braniewa.
1 października 1942 roku w Braniewie podzielono go na dwa oddziały: 24. Batalion Zapasowy Piechoty oraz 24. Rezerwowy Batalion Piechoty. Od tego momentu batalion zapasowy podlegał 401. Dywizji. Batalion rezerwowy podporządkowano 151. Dywizji Rezerwowej i przeniesiono na Białoruś. 7 listopada 1942 roku oba bataliony przemianowano odpowiednio na 24. Batalion Zapasowy Grenadierów oraz 24. Rezerwowy Batalion Grenadierów. Od grudnia 1942 roku batalion rezerwowy stacjonował w Dyneburgu.
26 listopada 1943 roku batalion rezerwowy został w Danii przekształcony w 361. Batalion Fizylierów Dywizyjnych 361. Dywizji Piechoty. W okresie od 3 do 8 lutego 1944 roku posiadał numer poczty polowej 35644. Batalion zapasowy został 11 kwietnia 1944 roku przemianowany na 271. Batalion Zapasowy i Szkoleniowy (M).

Na podstawie: Lexikon der Wehrmacht.

Nieśmiertelnik - Nachrichten-Ersatz-Abteilung 1

Nieśmiertelnik żołnierza 1. kompanii 1. Oddziału Zapasowego Wojsk Łączności (Nachrichten-Ersatz-Abteilung 1).

Oddział został utworzony 8 sierpnia 1939 roku w Królewcu. Sformowano go wraz z zapasowym plutonem psów i początkowo podporządkowano 151. Dywizji, a od 11 grudnia 1939 roku – 141. Dywizji. 1 października 1940 roku oddział przeniesiono do Kutnej Hory, natomiast 2 sierpnia 1941 roku ponownie do Królewca. Od 29 maja 1942 roku podlegał dowódcy wojsk łączności. 15 września 1942 roku oddział został podzielony – poprzez włączenie Oddziału Zapasowego Wojsk Łączności 11 – na Oddział Zapasowy Wojsk Łączności 1 oraz Oddział Szkoleniowy Wojsk Łączności 1. W lutym 1945 roku oddział rozwiązano w Królewcu.
Na podstawie: Lexikon der Wehrmacht.

Rozogi - atak na Polskę

Rozogi / Friedrichshof. Fotografia wykonana w czasie ataku na Polskę. W tle sklep i hotel Wilhelma Pawelzika ze stacją benzynową.

Polscy jeńcy przy pomniku bitwy pod Tannenbergiem

Niemieccy żołnierze i polscy jeńcy przy pomniku bitwy pod Tannenbergiem (Tannenberg-Denkmal). Fotografia zapewne związana z początkami pobliskiego Stalagu I B Hohenstein.

Olsztyńskie tramwaje

W trakcie II wojny światowej nie tylko w Olsztynie kobiety zastąpiły mężczyzn w tramwajach w roli konduktorów.

Szczytno - jezioro, sąd i ratusz

Szczytno, jezioro Domowe Małe. W tle widoczne są sąd i ratusz z dziwnie przekształconą, jakby dorobioną wieżą. Pocztówka niskiej jakości, wydana zapewne już po wybuchu wojny. Znajdująca się na jej rewersie korespondencja dotyczy przygotowań do ataku na Związek Radziecki.

Ortelsburg, Ostpr. - Haussee

Verlag: Max Zedler, Inh. Hans Andresen, Ortelsburg, Ostpr. 

Obieg: ortelsburg: 19.04.1941 r.

Nadawca tej korespondencji przebywała w Szczytnie wraz z lazaretem, w którym służyła, w kwietniu 1941 roku – na około dwa miesiące przed atakiem na Związek Radziecki.

Deutsches Rotes Kreuz

Präsidium Bereitschaftslazarett

Niemiecki Czerwony Krzyż

Prezydium Szpitala Zapasowego / Polowego

Cementarz wojenny w cierzpiętach

Cmentarz wojenny w Cierzpiętach został uroczyście otwarty 2 września 1915 roku. W uroczystości brał udział Paul von Hindenburg. Spoczywa tu 73 żołnierzy armii niemieckiej oraz 63 żołnierzy armii rosyjskiej.

Seehöhe bei Arys, Ostpreußen – Heldenfriedhof

Cierzpięty koło Orzysza, Prusy Wschodnie. Cmentarz wojenny.

Nakładem: Reinhold Pelz, Truppenübungsplatz Arys (Ostpr.)

Obieg: 14.05.1943 r.

Numer poczty polowej: 10035 (E) - Stab mit Stabskompanie und 1.–4. Kompanie Jagd-Bataillon 7

Rozogi - 1 września 1939 roku

Rozogi / Friedrichshof – 1 września 1939 roku. Fotografia wykonana w trakcie ataku na Polskę.

Udało mi się niedawno kupić kilkanaście zdjęć z tej serii. Przez kilka miesięcy wisiały one nieopisane u sprzedawcy, który – wraz z wieloma innymi fotografiami – wyrwał je z albumu. Prawdopodobnie w ogóle bym ich nie nabył, gdyby nie informacja od jednego z czytelników, który rozpoznał miejscowość i napisał do mnie na ich temat.

1 września 1939 roku

Pod koniec sierpnia 1939 roku, w rejonie Szczytna i Wielbarka, do ataku na Polskę przygotowywała się 2. Dywizja, wchodząca w skład korpusu generała Alberta Wodriga, będącego częścią 3. Armii Niemieckiej dowodzonej przez generała Georga von Küchlera.

Wojska niemieckie rozlokowane były w miejscowościach znajdujących się na południe od Szczytna. Natomiast przy samej granicy, w lasach pomiędzy Opaleńcem a Baranowem, rozlokowano około 40 tys. żołnierzy. 1 września niemieckie wojska przekroczyły granicę Opaleńcu i skutecznie przeprowadziły atak w kierunku Chorzel i Krzynowłogi Małej, a następnie Przasnysza.

Górny lewy róg: Spędzanie wolnego czasu przy leśniczówce Wielbark. 

Górny prawy róg: Po długim, nocnym marszu w szczycieńskim lesie. 

Dolny lewy róg: Nasze przekroczenie granicy 1.09.1939 o godz. 10:00 w Baranowie.

Dolny prawy róg: Kontynuujemy marsz sztucznie utworzoną ścieżką przez łąki.

Kolejny pocisk „przeciwpancerny”

Zdjęcie jest kiepskiej jakości i nie widać zapalnika, ale to niemal na pewno nie jest pocisk przeciwpancerny. Szczycieńska policja wykazuje szczególną słabość do tego określenia i potrafi nazwać „przeciwpancernymi” nawet pociski z okresu I wojny światowej.
Myślałem, że po tylu – czasem wręcz kuriozalnych – wpadkach w końcu przestaną popisywać się „wiedzą”, której nie mają nawet na podstawowym poziomie, i zrezygnują z samodzielnego określania rodzaju znalezisk. Niestety, jak widać, ani nie uczą się na błędach, ani nie wstydzą się własnej ignorancji.
Jedną pomyłkę można zrozumieć. Nawet dwie czy trzy. Ale notoryczne publikowanie bzdur przekracza pewne granice.
Zwracam też po raz kolejny uwagę, że takie bajkopisarstwo może kiedyś doprowadzić do tragedii. W końcu może się znaleźć ktoś, kto pomyśli, że skoro zna się lepiej na tego typu przedmiotach niż policja, to może bezpiecznie z nimi eksperymentować.

1. Amonicja znaleziona w Olszynach.

Szczytno - koszary, 346 batalion i sielawa

W latach 1930/31 zakończono budowę nowoczesnych, sąsiadujących ze starymi, budynków koszarowych. Szczycieńskie koszary rozbudowano głównie dzięki zapobiegliwości burmistrza Ernsta Maya, który był nawet nazywany „Jägerbürgermeister”. Doskonale rozumiał, że bez wojska pomyślny rozwój gospodarczy miasta jest niemożliwy. Nowe koszary zostały wzniesione na gruntach miejskich. Budynki dla dwóch kompanii powstały za kwotę 1,5 miliona marek – miasto sfinansowało ich budowę, a później wojsko płaciło czynsz za ich użytkowanie. Wojsko natomiast sfinansowało budowę części koszar dla dwóch kompanii (II i IV), które powróciły do Szczytna 27 marca 1931 roku, po ostatecznym zakończeniu budowy koszar. Obecnie w tych koszarach mieści się Akademia Policji w Szczytnie.

Autorm korespondecji z tej pocztówki był oficer (nie sądzę by szeregowiec objadał się sielawą) Zapasowego Batalionu Piechoty nr 346. Batalion ten sformowany został 26 sierpnia 1939 roku w Olsztynie. Wchodził w skład 151. Dywizji. We wrześniu 1940 roku przeniesiony został do Iglau w Protektoracie Czech i Moraw. 22 lipca 1941 roku trafił do Szczytna, gdzie przebywał do 10 lutego 1942 roku, kiedy to został przeniesiony do Ostrołęki. 25 sierpnia był już w Łomży. 15 września podzielono go na batalion zapasowy i batalion szkoleniowy. Po podziale oba bataliony podlegały 456. Dywizji. 20 listopada przekształcono je odpowiednio w Batalion Zapasowy Grenadierów nr 346 i Batalion Szkoleniowy Grenadierów nr 346. 25 marca 1943 roku oba bataliony połączono w Batalion Zapasowy i Szkoleniowy Grenadierów. W styczniu 1945 roku batalion ponownie trafił do Szczytna.

Ortelsburg, Ostpr. Jägerkaserne "Graf Yorck".

Trinks & Co., Leipzig. Nr. 17.

Obieg: 4.8.41. 

Stempel wojskowy: Inf.-Ers.-Batl. 346

Szczytno, dnia 4.8.41

Droga Käthe!

Dziś otrzymałem Twój drugi list z 250 g F. Bardzo serdecznie Ci za to dziękuję. Jeśli nie będę mógł wszystkiego zużyć, odeślę część z powrotem. Całkowicie zgadzam się z tym, co napisałaś. Życzę Wam tylko dobrej pogody na wypoczynek. Ryb do dziś jeszcze nie ma. Dziś znów dostałem świeże sielawy (ryby) — smakują wyśmienicie.

Serdeczne pozdrowienia – Twój Kurt.

Pozdroawienia z Jabłonki

Feldpost zakwaterowanego w Jabłonce — prawdopodobnie w pałacu, w byłym niemieckim uniwersytecie ludowym dla Mazurów — młodego mężczyzny, który służył zapewne w jakiejś organizacji paramilitarnej i pracował przy pracach polowych w Nowych Kiejkutach.

Grenzlandschule Wildenau, Weibl. Umschulungslager, Dorfschule.

Szkoła Pogranicza w Jabłonce, kobiecy obóz przeszkoleniowy

i szkoła wiejska.

Pocztówka ze zbiorów M. Rawskiego. 

Gruss aus Wildenau Kr. Ortelsburg.

Obieg: Ortelsburg, 2.10.1939. 

2.10.1939

Droga Elfriede, Mamo i Helge!

Dziś rano, w poniedziałek, dowiedzieliśmy się, że jutro wieczorem, we wtorek, zostaniemy załadowani na transport w Menschu (Mensguth / Dźwierzuty?) i pojedziemy przez noc do Grudziądza, aby tam budować most. Dziś znowu dostaliśmy zastrzyk w pierś. Wczoraj wieczorem, kiedy wracaliśmy z Kiejkut, na kolację była kiełbasa myśliwska. Z ziemniakami już skończyliśmy, więc teraz ruszamy dalej. 

Pozdrawiam was wszystkich serdecznie. Do zobaczenia!

Wasz i Twój Kurt

Ponowne otwarcie kolejki z Rozóg do Myszyńca

Kolejka wąskotorowa łącząca Spychowo, Rozogi i Myszyniec została zbudowana w latach 1915-1916. 15 czerwca 1920 roku została otwarta dla ruchu cywilnego. Wybuch II wojny światowej zapobiegł jej planowanej likwidacji. Postanowiono wykorzystać ją do zaopatrywania wojsk okupacyjnych na terytorium Polski. Po zajęciu terenów po drugiej stronie granicy wojska niemieckie przystąpiły do odbudowywania rozebranych wcześniej przez Polaków torów. Prace rozpoczęto 9 października 1939 roku. Pierwszy pociąg z Rozóg do Myszyńca dotarł 15 listopada. W dniu otwarcia pierwszy pociąg kolejki wąskotorowej, ozdobiony wieńcami i pełen budowniczych z Rozóg, przejechał przez dawną granicę do Myszyńca. Żołnierze, którzy brali udział w budowie, utworzyli radosny szpaler. Polskie dzieci biegły wzdłuż trasy pociągu, a pozostała ludność przyglądała się temu pierwszemu kursowi z zainteresowaniem.

Bilet z okresu okupacji: Myszyniec - Siarcza Łąka.

Rozogi - Występ

Friedrichshof, O.-Pr. Marktplatz.

Ze zbiorów M. Rawskiego.

Verlag: Hermann Luckmann, Friedrichshof, O.-Pr.

Stempel agencji pocztowej w Występie: Höhenwerder über Altkirchen (Ostpr Süd).

Żołnierz 25 września 1939 roku pisze z Występu do kolegi, innego żołnierza, w Berlinie. Autor korespondencji wspomina przekraczanie granicy i zwycięski marsz. Chodzi tu zapewne o kampanię polską, która w dniu wysłania kartki jeszcze trwała.

Pocztówka została wysłana jako Feldpost. Znajduje się na niej stempel agencji pocztowej w Występie.

Opaleniec - Chorzele

O słynnym niemieckim filmie propagandowym „Heimkehr”, powstałym w okresie II wojny światowej i kręconym między innymi w Chorzelach, napisano i powiedziano już wiele. Dlatego nie będę się tu nad nim rozwodził. Chciałbym jedynie zwrócić uwagę, że historia tego filmu wiąże się z Opaleńcem, gdzie mieszkała część ekipy filmowej — na czele z odtwórcami głównych ról: wiedeńską parą aktorów, Paulą Wessely i Attilą Hörbigerem, oraz berlińskimi aktorkami: Elsą Wagner i Gerhildą Weber. Cała czwórka była zakwaterowana w budynku dawnego urzędu celnego.

W zbiorach Mieczysława Rawskiego znajduje się interesująca pocztówka z Opaleńca, wysłana 12 lutego 1942 roku z Chorzel do Wiednia. Niemal na pewno autorem zamieszczonej na jej rewersie korespondencji był członek ekipy filmowej. Zaznaczył on nawet miejsce swojego zakwaterowania w Opaleńcu — była to gospoda Hansa Kaminskiego.

Evgl. Kirche, Gasthaus (Hans Kaminski), Weibl. Arbeitsdienstlager. 

Pocztówka ze zbiorów M. Rawskiego. 

Verlag E. Sperber, Fotowerkstätte, Ortelsburg.

Obieg: Chorzele 12.02.1042.

Treść korespondecji: Moi kochani! Tutaj czuję się całkiem dobrze. Wszystkie znaki na ziemi i niebie wskazują, że wkrótce zobaczymy się w domu. Jak tam Wasze sprawy? Mam nadzieję, że wszystko jest dobrze. Serdeczne pozdrowienia dla wszystkich, zwłaszcza dla rodziny i znajomych.

Fragment pocztówki z Opeleńca. 

W tym budynku w 1942 roku mieszkali: Paula Wellesy i Attila Hörbiger oraz Elsa Wagner i Gerhild Weber.

Karl Piwodda, Ortelsburg

Firma – zakład szewski Karla Piwoddy – została wpisana do rejestru handlowego 10 lipca 1917 roku. W lipcu 1919 roku działała pod adresem Cesarska 19, a w październiku już pod adresem Markt 12. W latach 30., po zmianie nazwy ulicy, zakład mieścił się przy Adolf-Hitler-Platz 24.

W 1930 roku K. Piwodda znalazł się w trudnej sytuacji finansowej. Aby uniknąć upadłości, sąd otworzył postępowanie układowe i wyznaczył kupca Arthura Marenskiego na zaufanego nadzorcę sprawy. Postępowanie zakończyło się 31 stycznia 1931 roku, gdy sąd zatwierdził wypracowaną ugodę. Oznaczało to, że K. Piwodda uniknął bankructwa i prawdopodobnie doszedł do porozumienia z wierzycielami.

W tle widoczny jest warsztat Carla Piwoddy. Szczytno, 15.6.1936 rok. 

Zdjęcie ze zbiorów M. Rawskiego. 

Karta odzieżowa z czasów II wojny światowej, wydana dla chłopców w wieku od 3 do 15 lat. Jest to dokument związany z reglamentacją odzieży i obuwia w trakcie wojny. Na karcie widnieją pieczątki: Stad Ortelsburg oraz Karl Piwoda Schuhmachermeister, Ortelsburg, Adolf-Hitler-Platz 24.

G. Schellong, Kaiserstrasse 13

Otworzyłem szwalnię. Cholewki na miarę wykonywane są najszybciej, również gotowe cholewki są dostępne. C. Plwodda, Ortelsburg. Csarska 19.

Sklep przy Markt 12 (naprzeciwko Apteki pod Orłem)

Z wyrazami szacunku Carl Plwodca, mistrz szewski. Cesarska 19. 

 

Frontsammelstelle 14

Jakiś czas temu kupiłem album fotograficzny ze zdjęciami żołnierza pochodzącego z głębi Niemiec. Na kilku ostatnich stronach tego albumu znajdują się zdjęcia z 1941 roku, wykonane w Szczytnie. Jednak album zamyka fotografia jego właściciela z marca 1945 roku. Na odwrocie jednej z pocztówek, wysłanej jeszcze na Zachodzie, znalazłem stempel poczty polowej o numerze: 14073. Był on przypisany do znajdującego się przy Armee-Oberkommando 9, Frontsammelstelle 14, czyli funkcjonującego w Szczytnie w pierwszeł połowie 1941 roku frontowego punktu zbiórki, którego zadaniem było przydzielanie żołnierzy do poszczególnych jednostek, w tym przypadku przed atakiem na ZSRR. Frontsammelstelle 14 zajmował się także logistyką, czyli zaopatrzeniem różnych jednostek. Właściciel albumu, Karl Hilbert(?), był kierowcą samochodu ciężarowego, a do jego zadań należało dowożenie zaopatrzenia. W Szczytnie jednostka kwaterowała w szkole miejskiej. Jej żołnierze mieli czas na odwiedzenie znajdującego się pod Olsztynkiem pomnika bitwy pod Tannenbergiem - Tannenberg Denkmal. 

Zdjęcia w albumie pokrywają się z miejscami stacjonowania Frontsammelstelle 14. 15 maja 1940 roku jednostka została utworzona w Dreźnie. Od 14 czerwca 1940 roku stacjonowała w Laon, od 17 czerwca 1940 roku do 8 lipca 1940 roku w Chateau-Thierry, Joigny i Libramont. Od 1 sierpnia 1940 roku do 9 kwietnia 1941 roku była w Rouen i w Bydgoszczy, od 10 maja 1941 roku w Szczytnie, od 25 czerwca 1941 roku w Suwałkach, od 9 lipca 1942 roku w Mołodecznie, od 29 września 1941 roku do 25 listopada 1941 roku w Witebsku i Wjazmie, od 3 listopada 1942 roku w Jarzewie, od 10 lipca 1944 roku do 21 lipca 1944 roku w Bobrujsku i Ossipowiczach, od 2 września 1944 roku w rejonie Warszawy, a od 1 października 1944 roku do stycznia 1945 roku w Skierniewicach.

Czerwiec 1941 roku. 

Marzec 1945 roku. 

Zdjęcia ze stalagu I B Stablack

Obserwacja ludzkich zachowań na Facebooku może być zarówno fascynująca, jak i przygnębiająca. Przykładem na to jest reakcja na publikowane przeze mnie zdjęcia przedstawiające niemieckich oficerów służących w Stalagu I A w towarzystwie kobiet. Wśród odbiorców część osób reagowała hejtem – zarówno wobec postaci widocznych na fotografiach, jak i wobec osoby, która te zdjęcia udostępniła. Bywało, że reakcje były wyjątkowo dziwne i trudne do zrozumienia. Niektórzy skupili się na obrażaniu lub szydzeniu z widocznych na zdjęciach kobiet. O tym, co myślę na temat obrażania dawno zmarłych osób przedstawionych na starych fotografiach, pisałem już wcześniej.

Zdjęcia oficerów służących w Stalagu I A w czasie wolnym są wyjątkowo ciekawym i rzadkim dokumentem historycznym. Pochodzą z albumu fotograficznego oficera, który najpierw służył w Stalagu I B (w którym zginęło około 50 tysięcy ludzi), a następnie trafił do Stalagu I A. Fotografie te ukazują codzienne życie niemieckich oficerów poza drutami obozu – spacerujących, bawiących się z dziećmi, spotykających się z kobietami, uczestniczących w przejażdżkach i przyjęciach. Są one nie tylko świadectwem historycznym, ale też przypomnieniem, że osoby „tylko wykonujące rozkazy” prowadziły równocześnie życie pełne pozornie zwyczajnych aktywności. Podczas gdy w obozie, nie tylko z głodu, ginęły tysiące jeńców, niemieccy oficerowie oddawali się rozrywkom i codziennym zajęciom. Trudno dziś powiedzieć, co wówczas myśleli. Można jednak przypuszczać, że większość z nich aprobowała to, co działo się w obozach. Istnieją jednak relacje wskazujące, że niektórzy próbowali zachowywać się przyzwoicie – choć były to z pewnością wyjątki.

Intrygująca jest obecność na trzech zdjęciach kobiety ubranej w bluzkę z motywami ukraińskimi. Jeśli rzeczywiście była Ukrainką, to pozostaje pytanie, w jaki sposób znalazła się w tym miejscu?