piątek, 5 czerwca 2026

Grünhoff - osada i przystanek kolejowy

W dniu 28 kwietnia 1856 roku nowo powstała osada, założona przez Christopha Schlomma z Wyżeg na gruntach Opaleńca i Wyżeg, położona nad Przeździecką Strugą, mniej więcej w połowie drogi pomiędzy Piwnicami Wielkimi a Opaleńcem, otrzymała nazwę Grünhoff.
W lipcu 1868 roku Bartschowski - administrator majątku, obejmującego 490 mórg i 88 prętów ziemi, zajmował się jego sprzedażą. W 1888 roku właściciel majątku, Wilhelm Badorek, opublikował ogłoszenie, w którym informował, że w nocy z 22 na 23 kwietnia zbiegł zatrudniony u niego pasterz Johann Samsel, zabierając ze sobą kilka sztuk odzieży.

31 marca 1915 roku rozpoczęła się budowa linii wąskotorowej z Wielbarka do Opaleńca, którą już w następnym roku zastąpiono linią normalnotorową. Prawdopodobnie w 1928 roku tory pomiędzy Wielbarkiem a Chorzelami zostały zdemontowane. Jednak już dwa i pół tygodnia po rozpoczęciu działań wojennych przeciwko Polsce przywrócono połączenie kolejowe z Chorzelami.
W zbiorach Mieczysława Rawskiego znajdują się ciekawe fotografie z lipca 1941 roku, przedstawiające przystanek osobowy w Grünhoffie. Na odwrocie zdjęć został on opisany jako pierwsza stacja kolejowa na dawnej granicy Rzeszy w Prusach Wschodnich. Przystanek ten był położony około 3 km od leżącego bezpośrednio przy granicy Opaleńca.
W czasie I wojny światowej w Opaleńcu istniał drewniany dworzec kolejowy z nazwą miejscowości. Z nieznanych przyczyn podczas kolejnej wojny nie został on odbudowany. 

Obecnie w miejscu dawnej osady Grünhoff znajdują się zabudowania wzniesione w okresie PRL-u oraz współcześnie. Przedwojenna zabudowa była zlokalizowana po przeciwnej stronie drogi. Z tego, co pamiętam, znajduje się tam również cywilna mogiła pochodząca z końca II wojny światowej.



24.7.44  Grünhof
Linia kolejowa Ostrołęka  – Szczytno. Grünhof – pierwsza stacja kolejowa na starej granicy Rzeszy w Prusach Wschodnich.

RAD w Wyżegach Małych

RAD (Reichsarbeitsdienst – Służba Pracy Rzeszy) w Wyżegach Małych (niem. Klein Grünlanden). RAD w tej miejscowości zajmował się kopaniem rowów melioracyjnych. Widoczne na zdjęciu dziewczyny przyjechały rowerami z pobliskich Wyżeg.

Tradycja 1. Kompanii Polowej dawnego 1. Wschodniopruskiego Batalionu Saperów im. Księcia Radziwiłła

Królewiec (Königsberg), 1 stycznia 1941 r.
Nad drzwiami widoczny napis: „Tradition der 1. Feldkompanie des ehemaligen Pionier-Bataillons Fürst Radziwill (Ostpreußisches) Nr. 1” („Tradycja 1. Kompanii Polowej dawnego 1. Wschodniopruskiego Batalionu Saperów im. Księcia Radziwiłła”).
W latach 30. i 40. XX wieku tradycję tej jednostki armii pruskiej kontynuował 1. (Pruski) Batalion Saperów (1. Preußisches Pionier-Bataillon) stacjonujący w Królewcu.

środa, 3 czerwca 2026

Dragoner-Regiment König Albert von Sachsen (Ostpreußisches ) Nr. 10

Naramiennik z munduru żołnierza 10. Wschodniopruskiego Pułk Dragonów „Króla Alberta Saskiego” Nr 10 / (niem. Dragoner-Regiment „König Albert von Sachsen“ (Ostpreußisches) Nr. 10), stacjonującego w Olsztynie.

niedziela, 31 maja 2026

Dzieje Ełku. Synteza,

Dzieje Ełku. Synteza, red. Jakub Knyżewski i Rafał Żytyniec, Ełk 2025, s. 508.Wydawca: Muzeum Historyczne w Ełku.
Nie jestem znawcą historii Ełku, ale książka robi dobre wrażenie. Jest to praca zbiorowa, a autorami poszczególnych rozdziałów są specjaliści w swoich dziedzinach.
Publikacja porusza między innymi tematy, które jeszcze niedawno bywały pomijane lub marginalizowane, takie jak wizyty Adolfa Hitlera czy działalność NSDAP.
Niestety, w książce znajdują się również istotne luki. Zawiera ona interesujący rozdział poświęcony garnizonowi miasta, jednak kończy się on na początku XIX wieku. Informacje o 147. Pułku Piechoty oraz 11. Pomorskim Pułku Dragonów im. von Wedela są, delikatnie mówiąc, zdawkowe, natomiast o wojsku w okresie międzywojennym nie znalazłem praktycznie nic. Moim zdaniem bez przedstawienia historii wojska dzieje miasta pozostają rażąco niepełne, dlatego trudno uznać tę publikację za pełną syntezę jego historii.
Nie jestem też przekonany, czy w monografiach miast najważniejszy jest rozbudowany aparat naukowy w postaci przypisów. Wolałbym, aby tego typu publikacje były przede wszystkim rzeczywistymi syntezami i podejmowały wszystkie istotne dla historii miasta zagadnienia. W przypadku wieloautorskich prac zbiorowych zawsze pojawia się problem połączenia poszczególnych tekstów w spójną całość, nie mówiąc już o stworzeniu prawdziwej syntezy. Przykładowo, w najnowszej monografii powiatu szczycieńskiego zdarzało się, że niektórzy autorzy momentami opisywali te same zagadnienia.

czwartek, 28 maja 2026

2. Landsturm-Ersatz-Bataillon Königsberg I, 12

Żołnierz z 2. Landsturm-Ersatz-Bataillon Königsberg I, 12./5. Kompagnie (2. Zapasowy Batalion Landsturmu Królewiec I, 5. kompania).
Obieg pocztowy: Königsberg, 26.02.1916 r.
telier Germania (Inh. Paul Radschun) Königsberg i. Pr. Vorder Roßgarten 43/44.