Grodzisko w Łupowie

Wczesnośredniowieczne grodzisko Galindów, położone pomiędzy Dźwierzutami a Julianowem, na zachód od wsi Łupowo. Północna część obiektu została zniszczona przez orkę. Zachowały się pozostałości wałów, a od strony wschodniej – relikty fosy.
Grodzisko znajduje się w północnej części niewielkiego kompleksu lasu liściastego, należącego obecnie do Leśnictwa Dźwierzuty. Pierwotnie las ten należał do jednego z okolicznych majątków.
Na północ od grodziska znajdował się dawniej Schubertsgut. Natomiast na południe od lasu, po jego drugiej stronie, znajdował się folwark Friderikenberg. Obecnie folwark ten nie istnieje, a miejsce to nosi nazwę Byki.

Tannenberg Denkmal - tablice pamiątkowe

Tannenberg-Denkmal i dwie tablice pamiątkowe:

1. „Den Kämpfern von Tannenberg – Res. Feld-Art. Rgt. Nr. 36.” /„Obrońcom Tannenbergu – 36. Rezerwowy Pułk Artylerii Polowej.”

2.„Ldw. Inf. Regt. 34 seinen gefallenen Kamer[aden.” / „34. pułk piechoty Landwehry swoim poległym towarzyszom.” 

Las Gmirren

Pomiędzy Olszewkami, Jabłonką, Trelkowem, Linowem i Stankowem rozciąga się las, który najprawdopodobniej należał dawniej do największego w powiecie szczycieńskim majątku w Jabłonce. Nosił nazwę Gmirren. Po wojnie nazwę zachowano, lekko ją spolszczając do formy Gmyry.
Jest to las liściasty, w którym dominują młode dęby. Tę młodą dąbrowę można skojarzyć z niemiecką nazwą Trelkowa – Groß Schöndamerau, czyli „Wielka Piękna Dąbrowa”. Był to więc, i w zasadzie nadal jest, fragment lasu dębowego, który rósł w tym miejscu jeszcze zanim założono okoliczne wsie.
Oczywiście las ten podlegał na przestrzeni lat wycince i ponownym nasadzeniom. Majątek w Jabłonce prowadził bowiem już w połowie XIX wieku regularną gospodarkę leśną.
Nazwa Gmirren nie jest obecnie używana. Teren ten należy dziś do Leśnictwa Dębówko - wcześniej Targowo w Nadleśnictwie Korpele.

Od strony Jabłonki, przed lasem, znajdowała się cegielnia. Produkowane w niej cegły, obok charakterystycznych żółtych cegieł z Barczewa, posłużyły między innymi do budowy wzniesionego w 1869 roku gmachu sądu w Szczytnie.   

O tym jak Mazurzy drewno w Polsce kradli

Według informacji Cesarsko-Rosyjskiego Urzędu Leśnego w Ostrołęce z dnia 10/22 ubiegłego miesiąca, mieszkańcy tutejszego powiatu nadal dokonują kradzieży drewna w cesarsko-rosyjskich lasach na wielką skalę i dewastują lasy państwowe. W dniu 7/19 ubiegłego miesiąca mieszkańcy:  „Friedrich Paweletzyk, Friedrich Katrepp, Friedrich Ollech, Wilhelm Wiessollek, Michael Pawlowski, Michael Kozicki z Ciemnej Dąbrowy, Michael Jeromin z Piecuch, Gottlieb Bork, Samuel Wieczorrek oraz Michael Tanski z Płozów   zostali przyłapani na kradzieży drewna i ukarani grzywną w wysokości 80 rubli każdy, która musiała zostać natychmiast wpłacona, ponieważ aresztowanym osobom nie wydano wcześniej koni ani wozów. Powiadamiając o tym mieszkańców powiatu ku przestrodze, ponowne i bardzo pilnie wzywam do zaprzestania kradzieży drewna w cesarsko-rosyjskich lasach, gdyż w przypadku ujęcia wynikają z tego bardzo znaczne szkody i niedogodności.   Na koniec zaznaczam jeszcze, że Cesarsko-Rosyjski Urząd Leśny wystąpił o ustalenie tożsamości wszystkich tutejszych mieszkańców, którzy brali udział w kradzieżach drewna w rosyjskich lasach państwowych, jak również o konfiskatę skradzionego drewna. Wydałem w tym celu niezbędne zarządzenia i wobec sprawców zostanie wszczęte postępowanie sądowe.   

Szczytno, dnia 6 lutego 1864 r.

Kradzieże drewna w królewsko-polskich lasach dotyczące. Po doniesieniu nadleśnictwa Przasnysz z 8 bm., pruscy poddani z rejonów rządowych Królewskiego Królestwa wdarli się [do lasów] i pomimo oporu strażników leśnych dopuścili się znacznej kradzieży drewna i wyrządzili szkody. Nadleśnictwo domaga się ujęcia sprawców w celu wyciągnięcia wobec nich konsekwencji prawnych, a także ostrzeżenia przed dalszymi kradzieżami drewna. Wzywam niniejszym urzędy policyjne i żandarmów, a zwłaszcza w okręgach przygranicznych, do wykrywania i imiennego wskazywania sprawców kradzieży drewna oraz przekraczania granicy, a także do surowego ostrzegania mieszkańców przed takimi czynami i nielegalnym przekraczaniem granice. Zwracam się do sąsiednich władz po stronie polskiej z prośbą o podjęcie kroków zapobiegawczych, aby położyć kres kradzieżom drewna.   Szczytno, 20 lutego 1863 r. — Landrat.

Ochódno i kamień z datą 1806

Na wschód od dworca kolejowego w Ochódnie, w jego pobliżu, na skraju lasu posadzonego około 20 lat temu na gruntach porolnych, leży mocno obrobiony kamień z datą 1806, krzyżem i literami „V K”.
Pomiędzy kamieniem a dworcem, na niewielkim podniesieniu terenu, znajduje się głazowisko, wśród którego rosną lipy oraz grusze. Kamienie były tu zapewne zwożone z okolicznych pól.
Natomiast zagadką pozostaje na razie to, co upamiętniał wspomniany kamień z datą 1806. Wydaje mi się, że został on obrobiony na początku XX wieku.

Rozbudowa Szczytna

Notatka z 1898 roku pozwala datować budowę trzech ważnych budynków w Szczytnie. Na zdjęciu Villa Fuchs, późniejsze starostwo. Budynek został zniszczony w styczniu 1945 roku. W jego miejscu stoi obecnie pomnik Orła Białego.

Interesujący może być przegląd działalności budowlanej, jaka miała miejsce w minionym roku w naszym mieście i jego najbliższej okolicy. Nowy budynek na posesji kupca Kopkowa oraz częściowa rozbudowa narożnego domu należącego do tego samego właściciela, a także budowa nowego domu Eckhardta stanowią ozdobę ulicy Cesarskiej. Dzięki powiększeniu ogrodu Eckhardta, umożlinionemu przez zakup tylnej części ogrodu plebańskiego, w mieście powstaje ogród ozdobny, który z pewnością przyniesie korzyść całej społeczności mieszkańców. Obecny właściciel nie szczędzi zresztą kosztów, aby nadać ogrodowi nowoczesny wygląd w każdym calu. Wzniesiona u wylotu ulicy Kościelnej, w osobliwym, nowoczesnym stylu budowlanym, willa pana Fuchsa, która jednak dopiero w przyszłym roku zostanie ukończona, wypełni lukę w kierunku dworca i jednocześnie będzie stanowić wyjątkową ozdobę miasta. Do wspomnienia pozostały jeszcze trzy budowle w centrum Bartnej Strony.  Wyróżnia się tu najpierw imponujący zakład pana Dauma – browar w większym stylu, wzniesiony dużym kosztem. Browar, wyposażony we wszelkie akcesoria nowoczesnej techniki tego rzemiosła, został już częściowo uruchomiony i prawdopodobnie zmierza ku pomyślnemu rozkwitowi. Instalacja elektryczna zaopatruje wszystkie pomieszczenia browaru w niezbędne światło. Dwupiętrowy budynek mieszkaniowy dla nauczycieli naprzeciwko browaru, a także kościół katolicki, zostały zadaszone i zostaną całkowicie wykończone w przyszłym roku.  Po ukończeniu tych budynków Bartna Strona przedstawiać się będzie w tym miejscu jako widok godny uwagi pod względem architektonicznym.
Ortelsburger Kreisblatt 1898.

Stosunki damsko-męskie

W 1863 roku ukazało się rozporządzenie jednego z ministrów, nakazujące opracowanie historii poszczególnych powiatów. W związku z tym w szczycieńskim tygodniku urzędowym opublikowano krótki, aczkolwiek bardzo ciekawy szkic dotyczący historii i współczesności powiatu szczycieńskiego. Poniżej prezentuję jeden z punktów tego szkicu, poświęcony stosunkom damsko-męskim.

6. Stosunki małżeńskie i urodzenia.
Małżeństwa zawierane są powszechnie w wieku od 24 do 28 lat i skłonność ta nie omija prawdopodobnie żadnej z warstw społecznych. Rozwodów nie można raczej nazwać zjawiskami częstymi, ponieważ zgodnie z nowym prawem rozwodowym wiążą się one z wieloma komplikacjami. Konkubinaty trafiają się od czasu do czasu, lecz są usuwane zaraz w zarodku. Nierząd zarobkowy szybko wykrywany jest i likwidowany poprzez zawieranie przez pary związków małżeńskich, względnie śluby kościelne. Dzieci pozamałżeńskie rodzą się często w klasie służby. Stosunku ich liczby do dzieci małżeńskich nie da się tym razem podać.

Kowal Friedrich Dembowski z Gawrzyjałek, poszukiwany za cudzołóstwo w ucieczce, ma zostać ujęty przez organy cywilne i wojskowe. Królewski Sąd Powiatowy, 3.07.1863 r.