Mazury i okolice - historia, zabytki i archiwalia

wtorek, 8 września 2026

Robotnicy i komuniści w Grecji i Rzymie

Dzisiaj do zbiorów wpadła następująca książka: Die Arbeiter und Communisten in Griechenland und Rom, Königsberg 1860 („Robotnicy i komuniści w Grecji i Rzymie”).
Jej autorem był Wilhelm Drumann, znany historyk starożytności i profesor Uniwersytetu w Królewcu. Wydana została w wydawnictwie Braci Bornträger. Książka pierwotnie trafiła do Biblioteki Gimnazjum Królewsko-Katolickiego we Wrocławiu. Po II wojnie światowej znalazła się w księgozbiorze prof. dr. hab. Bronisława Bilińskiego (1913–1996), wybitnego polskiego filologa klasycznego, historyka kultury antycznej i wieloletniego dyrektora Stacji Naukowej PAN w Rzymie.

Biblioth. (Bibliotheca)

Gymnasii

Regii Cathol. (Regii Catholici)

Vratislav. (Vratislaviensis)

niedziela, 6 września 2026

Początki 11. Batalionu Saperów

Ełk / Lyck, 30.09.1934 r. „Abschied [11.] Pion. Bataillon”, czyli pożegnanie Batalionu Saperów. Zdjęcie wykonano w związku z wizytą oficera z 1. Pułku Saperów z Królewca, Karl Hoffmann. Na fotografii siedzi on w cywilnym ubraniu, drugi od lewej.

W moich zbiorach znajdują się trzy obszerne albumy fotograficzne tego oficera. Zawsze występuje w nich w cywilnym ubraniu, a czasem towarzyszy służbowo zagranicznym gościom. Co dla mnie najważniejsze, Hoffmann był miłośnikiem fotografii.

Podpułkownik Karl Hoffmann zmarł w wieku 95 lat, 3 lutego 1993 roku w Heidelbergu.

Jest to bardzo ciekawa fotografia, ponieważ w Lexikon der Wehrmacht możemy przeczytać, że „11. (preuß.) Pionier-Bataillon został sformowany 1 października 1934 roku w Ełku”. Wynika z tego, że zdjęcie wykonano jeszcze przed oficjalnym sformowaniem batalionu.

1. 1. (preuß.) Pionier-Bataillo - Lyck.

2. Pionier-Bataillon 11 Lötzen.

Żeton kaucyjny z Królewca

10 Pfennig / FLASCHENPFAND (Kaucja za zwoitowaną butelkę). Ernst Schwerinski, Königsberg i/Pr

W 1939 roku w książce adresowej Ernst Schwerinski figuruje jako prowadzący kantynę.

Pionier-Bataillon 11 Lötzen

11. Batalion Saperów / 1. (preuß.) Pionier-Bataillon został sformowany 1 października 1934 roku w Ełku i podporządkowany 11. Dywizji Piechoty. Jednostkę utworzono w wyniku podziału 1. (pruskiego) batalionu saperów. Pierwszym dowódcą został major Karl Bülowius, wcześniej wykładowca w Szkole Oficerów Piechoty w Dreźnie.

15 października 1935 roku batalion przemianowano na Pionier-Bataillon 11 i przeniesiono do Giżycka. W jego skład wchodziły trzy kompanie, w tym jedna zmotoryzowana, zmotoryzowana kolumna mostowa B oraz lekka zmotoryzowana kolumna saperska. Korpus oficerski tworzyli dowódca, dwóch Oberleutnantów oraz jedenastu Leutnantów.
18 sierpnia 1939 roku batalion zajął rejon koncentracji w okolicach Działdowa i Nidzicy. Od 1 września 1939 roku, w składzie 3. Armii, uczestniczył w kampanii przeciwko Polsce.
2 listopada 1939 roku został przeniesiony na zachód, w rejon Remscheid. W maju i czerwcu 1940 roku, w składzie 6. Armii, uczestniczył w kampanii przeciwko Francji. Brał udział m.in. w forsowaniu rzek Mozy, Loary i Sommy. Po zakończeniu kampanii batalion do lutego 1941 roku stacjonował na wybrzeżu Atlantyku.
1 października 1940 roku sztab oraz 1. kompania zostały przekazane do Pionier-Bataillon 126 z 126. Dywizji Piechoty, a następnie odtworzone z własnych zasobów.
10 marca 1941 roku rozpoczęto przerzut batalionu do Prus Wschodnich. Jednostkę podporządkowano 18. Armii. Po rozpoczęciu niemieckiej inwazji na Związek Radziecki, 22 czerwca 1941 roku, batalion rozpoczął długotrwałe działania na froncie wschodnim. W składzie 18. Armii walczył m.in. w rejonie Wołchowa, jeziora Ładoga, Leningradu i Narwy. Od końca 1944 roku znajdował się w okrążeniu w kotle kurlandzkim.
9 maja 1945 roku batalion dostał się do sowieckiej niewoli. Jedynie niewielkiej części żołnierzy udało się drogą morską przedostać z Libawy do Kilonii.
Uzupełnienia dla batalionu zapewniał Pionier-Ersatz-Bataillon 1, sformowany 26 sierpnia 1939 roku w Królewcu.

Dowódcy Pionier-Bataillon 11
Oberstleutnant Karl Bülowius — 1934–1936. Później awansowany do stopnia Generalmajora i pełniący funkcję General der Pioniere przy Grupie Armii „Afryka”. 27 marca 1945 roku popełnił samobójstwo w amerykańskiej niewoli.
Oberstleutnant Paul Block — 1936–1938.
Major Heinz-Ulrich Neumann — od 1938 roku.
Źródło: Lexikon der Wehrmacht.