Koperta listu nadanego 11 maja 1878 roku

Koperta listu nadanego 11 maja 1878 roku na poczcie w Lipowcu.

Nadawcą był zapewne pastor z Księżego Lasku – Adolfi Dziembowski. Adresatem był natomiast superintendent dr Karl Bercio w Szczytnie. Na odwrocie koperty znajduje się pieczątka parafii w Księżym Lasku.

Z jakiegoś powodu listów z Księżego Lasku zachowało się trochę więcej i co jakiś czas pojawiają się na rynku. 

Przegląd dawnej prasy: składki kościelne z Lipowca

W imieniu parafii w Księżym Lasku wzywam niniejszym wszystkich członków wspólnoty wiejskiej Lipowiec, którzy w okresie od 1 października 1882 do końca 1883 roku dokonywali płatności składek kościelnych na ręce ówczesnego sołtysa Nowoczina, aby niezwłocznie zgłosili wysokość wpłaconych składek obecnemu sołtysowi Dutzowi w Lipowcu, nawet jeśli nie posiadają już pokwitowań. Jednocześnie zaznacza się, że wobec tych, którzy zalegają z opłatami, zostanie natychmiast wszczęta egzekucja.

Szczytno, 6 grudnia 1887 roku.

Prawnik Hassenstein.

Lipowiec, pomimo że był stosunkowo dużą wsią, należał do parafii z siedzibą w Księżym Lasku. Jednak to w Lipowcu już od lat 60. XIX wieku działała poczta, za pośrednictwem której pastorzy z Księżego Lasku wysłali swoją korespondencję. Kościół ewangelicki w Lipowcu zaczęto budować dopiero w 1905 roku. Należał on do tzw. świątyń jubileuszowych, wybudowanych dla uczczenia dwusetnej rocznicy powstania Królestwa Prus. Świątynie te wznoszono w najbardziej zaniedbanych pod względem religijnym regionach – w tym przypadku chodziło o to, że we wsi wcześniej istniał już kościół katolicki. Kościół został spalony w 1945 roku. Jego ruiny rozebrano w 1973 roku.

Tabliczki od zaprzęgu

Tabliczki mocowane do uprzęży koni, zawierające dane takie jak imię i nazwisko właściciela oraz miejscowość i powiat, funkcjonowały już podczas I wojny światowej. W latach 30. XX wieku były zazwyczaj wykonywane z aluminium i miały owalny kształt. W okolicach Wielbarka, prawdopodobnie w jednym warsztacie, produkowano tabliczki z blachy miedzianej. Wykorzystywano także materiały takie jak cynk, mosiądz czy blacha stalowa, na której napisy były malowane. Sporadycznie wykonywano nawet tabliczki emaliowane. Rzadziej występują tabliczki prostokątne, które były czasem przybijane do wozu. Do najciekawszych należą tabliczki wykonane przez właścicieli zaprzęgów własnoręcznie, zapewne w zastępstwie zgubionych oryginałów. Widziałem zdjęcie tabliczki, znalezionej między Wielbarkiem a Nidzicą, która została wykonana z pokrywki carskiej menażki. Odnajdywane na drodze do Królewca lub na Mierzei Wiślanej tabliczki są pamiątką po ucieczce Mazurów przed Armią Czerwoną w styczniu 1945 roku. Tabliczki były używane jeszcze po II wojnie światowej i pełniły rolę dzisiejszej tablicy rejestracyjnej. Obecnie tabliczki te są już nawet podrabiane.

Chętnie kupię podobne tabliczki z Mazur. Kontakt: witoldo125@tlen.pl lub przez Facebooka – Witold Olbryś.

Działdowo / Soldau. Rok 1915. Widać przyczepioną do uprzeży tabliczkę.

Wykonana z aluminium dwustronna tabliczka w typowym kształcie.

Gustav Kilimann - Friedrichshagen / Kilimany

Ludwig Przygodda - Fürstenwalde / Księży Lasek

Samuel Oleschkowitcz, Kahlfelde / Łysak, Kreis Ortelsburg.

Występująca w okolicach wielbarka tabliczka z blachy miedzianej. 

Emil Kutrieb Kl. Dankheim / Przeździęk Mały, Kr. Ortelsburg

Tabliczka wykonana w gospodarstwie. Wilh. Totzek Schodmak / Siódmak Kr. Ortelsburg.

Paul Jorzig Neu Rosenthal / Nowa Różnaka, Kr. Rastenburg

Przykład tabliczki prostokątnej, wykonanej z blachy i przybijanej do wozu. 

Adam Andes Stahken / Sokółki, Kr Lyck

Powojenne tabliczka od zaprzęgu należącego do Mazurki z Róklasu. Piekarek, Róklas, Pikarek Frida wieś Róklas pocz. Wielbark pow. Szczytno

Marcus Reichmann

Marcus Reichmann (lipiec 1806 - marzec 1870) był kupcem w Księżym Lasku. Działalność kupiecką Reichmann zakończył oficjalnie we wrześniu 1868 r. Działalność po nim (sklep tekstylny) przejęła córka Rosalie Hochstein. Rosalie była od 10 marca 1853 r. żoną Magnusa Hochsteina, kupca tekstylnego z Rozóg. 

Marcus Reichmann aktywnie działał w gminie żydowskiej w Szczytnie. Na szczycienskim kirkucie zachowała się jego macewa. 

Księżny Lasek - cmentarz

W środę, mimo deszczu, mieszkańcy Księżego Lasku sprzątali cmentarz ewangelicki (obecnie własność parafii katolickiej). Niestety, nie dojechałem – wystraszyłem się deszczu.

Na cmentarz wróciły przechowywane dotychczas w urzędzie gminy trzy tablice z czarnego szkła. Z lapidarium w Rozogach zabrano uszkodzony wcześniej żeliwny krzyż z grobu pastora Surmińskiego. Krzyż ten ma zostać ponownie osadzony w rodzinnej kwaterze pastora.

W najnowszym numerze Kurku Mazurskiego przybliżam historię tego pod wieloma względami wyjątkowego mazurskiego cmentarza.

Kwatera rodzinna Surminskich. W środku ślad po stojącym tu wcześniej krzyżu nagrobnym pastora Heinricha Surminskiego (20.11.1809 – 18.10.1891).

Sygnatura: H. Dargel Sensb.

Księży Lasek

Cmentarz ewangelicki założony w drugiej połowie XIX w. Usytuowany na południe od wsi, przy drodze do Myszyńca. Powierzchnia ok. 1 h. Kwatera wojenna to dosyć oryginalne założenie. Ogrodzona tujami. Do kwatery prowadzi  obsadzony tujami korytarz. Wyróżnia się grób Fritza Norry 4.4.1895-31.3.1915. Płytka z czarnego szkła lekko pękniętą.

Po dużym, umieszczonym na podwyższeniu głazem, spoczywa Curt Dimart  21.12.1890-16.3.1915.

Pochowano tu 13 żołnierzy armii niemieckiej i 10 żołnierzy armii rosyjskiej. 

Emil Freitag, 3. J. Rgt. 245, † 23.3.1915

Res. Wlotzka, 5. J. Rgt. 151, † 27.3.1915

Gustav Pisowolzki † 25.2.1915

Otto Zisowotzki † 25.2.1915

Fritz Assshuss † 21.2.1915

Joh. Sadoowski † 22.7.1918

Landwehrm. Nüße, 1. überplanm. Landw. Inf. Batl. IV. A.K. Neuhaldensleben (Jan. 15)

Fritz Norra, * 4.4.1895, † 31.3.1915, fürs Vaterland

Curt Dimart, Inf. Rgt. 44, * 21.12.1890, † 16.3.1915

http://powiatszczycienskihistoria.blogspot.com/2015/12/ksiezy-lasek-cmentarz.html

http://powiatszczycienskihistoria.blogspot.com/2015/08/ksiezy-lasek-cmentarz.html

Księży Lasek - cmentarz

Cmentarz w Księżym Lasku został niedawno dokładnie uprzątnięty. Pojawiły się na nim dwa „nowe” żeliwne krzyże. Duże wrażenie robi odnowiona kwatera wojenna. Warto porównać obecny stan cmentarza z wcześniejszymi zdjęciami. 

http://powiatszczycienskihistoria.blogspot.com/2015/08/ksiezy-lasek-cmentarz.html

Krzyż z grobu asesora Theodora Surminskiego 3.7.1849 - 25.7.1904. 

Frieda Aima Goebel 9.9.1897 – 28.9.1897.