Samuelem Gorfinkel

Przed laty znajomy znalazł w okolicach Wielbarka niewielki fragment pokrywki dzwonka rowerowego i postanowił go wyrzucić na złom. Pozwolił mi jednak go zabrać. Kawałek ten był tak mały, że nie można było odczytać całego, znajdującego się na nim nazwiska — jedynie zachowana końcówka „urg” oraz miejsce znalezienia sugerowały, że dzwonek pochodził ze Szczytna (Ortelsburg). Wkrótce udało się ustalić, że za końcówką nazwiska „rfinkiel” kryje się prawdopodobnie Gorfinkel. 

Z czasem do zbiorówMieczysława Rawskiego i moich zaczęły trafiać pamiątki związane z żydowskim kupcem Samuelem Gorfinkelem, który handlował w Szczytnie, między innymi rowerami.

Samuel Gorfinkel prowadził działalność w Szczytnie, przy Rynku (obecnie ul. Odrodzenia). Urodził się w 1868 roku w Żelaźnie, w powiecie ostródzkim. Jego żoną była urodzona 17 marca 1869 roku Henrietta z domu Feibel. Mieli jedną córkę — Ernę Ladendorff. Henrietta Gorfinkel zginęła w wieku 73 lat, 29 października 1942 roku, w getcie Theresienstadt, znajdującym się na terenie Protektoratu Czech i Moraw. 21 lutego 1943 roku, w tym samym miejscu, życie zakończył także jej mąż. Przed przeniesieniem się do Szczytna Samuel Gorfinkel mieszkał w Działdowie. Założony przez niego w 1894 roku sklep początkowo mieścił się pod adresem ul. Rynkowa 19, a w okresie międzywojennym — kolejno pod adresami Rynek 25 i Adolf Hitler Platz 37. Sklep oferował szeroki asortyment: wózki dla lalek, pralki, wyżymaczki, wanny, łyżwy, wyroby z żelaza, wapno oraz amunicję myśliwską. Gorfinkel handlował również rowerami firmy Brennabor (od 1898 roku). Po I wojnie światowej, aż do jej końca, był przewodniczącym zgromadzenia przedstawicieli gminy synagogalnej. Samuel Gorfinkel przebywał w Szczytnie jeszcze pod koniec 1938 roku. W kwietniu tego samego roku jego sklep prowadził już Heinrich Pikart.

Znam wiele ogłoszeń prasowych Samuela Gorfinkela dotyczących sprzedaży rowerów, jednak do tej pory nie widzialem całej pokrywki dzwonka rowerowego pochodzącego z jego sklepu. Co ciekawe, Szczytno obfituje w tego typu pamiątki związane z rowerami.

Ten kawałek pokrywki dzwonka rowerowego jest więc nie tylko pamiątką po dawnym handlu rowerami, ale również śladem nieistniejącego już świata żydowskich kupców działających w przedwojennym Szczytnie.

Korespondencja firmowa ze zbiorów M. Rawskiego.

Korespondencja firmowa ze zbiorów M. Rawskiego.

Jacob i Ernst Samorski, Ortelsburg

Ernst Samorski był bratem Fritza Samorskiego oraz synem Jakoba i zmarłej w lutym 1919 roku Luise Samorski z domu Zander. Również handlował w Szczytnie rowerami i artykułami metalowymi. W 1919 roku znajdował się w niewoli. 4 kwietnia 1921 roku do rejestru handlowego wpisana została firma Jakob Samorski Nachfolger (następca) Ernst Samorski, Ortelsburg. Jej właścicielem był Ernst Samorski. W listopadzie 1921 roku otwarto postępowanie upadłościowe tej firmy. Z 1925 roku pochodzą ogłoszenia podpisane tylko nazwiskiem, które są najprawdopodobniej związane z Ernstem, ale to wymaga jeszcze potwierdzenia. Natomiast pod ogłoszeniem z 1926 roku podpisany jest Jakob Samorski. E. Samorski należał do szczycieńskiego zboru baptystów.

Korespondencja firmowa Jacoba Samorskiego z 1920 roku. 

Polecam z mojego magazynu w Szczytnie, Landrat von Bergstraße,

wszystkie maszyny do domu i gospodarstwa, takie jak: rowery, maszyny do szycia, 

maselnice, magle do prania, separatory mleka.

Zenit / Westfalia / Union / Pan / Ribella / Apollina itp.

Wszystko w największym wyborze, a także wszystkie części zamienne. Własny warsztat naprawczy. Naprawy wykonywane są czysto i najszybciej jak to możliwe.

Jacob Samorski, Ortelsburg, Landrat von Bergstraße.

Rok 1926. 

Pokrywka dzwonka rowerowego ze sklepu Ernsta Samorskiego. 

Pokrywka dzwonka rowerowego ze sklepu Ernsta Samorskiego. 

Plakietka od roweru ze sklepu Ernsta Samorskiego. 

Ukra u. Jähne

Parniki przechylne z dyszami lub bez, krajalnice do buraków, wirówki do mleka w dużym wyborze oraz maszyny do szycia dostępne w najniższych cenach.

Ernst? Samorski z Bergstraße.

Płatność ratalna możliwa również na dłuższy okres.

Rok 1925. 

Wirówki, maszyny do szycia, rowery w przystępnych cenach. Naprawy są wykonywane fachowo. Wszystkie maszyny rolnicze dostępne w magazynie.

Ernst? Samorski. 

Rok 1925. 

Fritz Samorski, Ortelsburg

Fritz Samorski działał w Szczytnie już przed I wojną światową. Zajmował się instalowaniem różnego rodzaju pomp oraz handlem rowerami, motorami i maszynami do szycia. Jego sklep znajdował się obok miejskiej kasy pod adresem Gerichtstraße 2 (obecnie ulica Sienkiewicza). W ofercie miał rowery firm: Opel, Adler, Göricke, Gritzner. Po wojnie należący do niego sklep z artykułami żelaznymi mieścił się już przy ulicy Ogrodowej, w budynku, w którym do niedawna znajdował się Urząd Pracy. 20 marca 1919 roku, w czwartek wieczorem, doszło do wypadku. F. Samorski został ranny wskutek eksplozji ładunku wybuchowego, którym próbował rozbijać kamienie, i wkrótce zmarł w wieku 32 lat. Żoną Fitza była Wilhelmine z domu Klebousch.

Tabliczka z pompy: F. Samorski, Maschinen & Pumpenfabrik Tiefhohrungen. 

Ortelsburg Ostpr.

Rok 1914. 

Do wykonania studni i wierceń głębinowych, instalacji wodociągowych i przepompowni wszelkiego rodzaju, do obsługi ręcznej i mechanicznej, hydrantów i hydraulicznych baranów wodnych poleca się 

F. Samorski: Szczytno. Telefon 38. Gerichtstrasse 2. Telefon 38.  Rok 1914. 

Pokrywka dzwonka rowerowego. 

Pokrywka dzwonka rowerowego. 

Rok 1914. 

Panu życia i śmierci spodobało się nagle powołać do siebie mojego najukochańszego męża, naszego troskliwego ojca, syna, zięcia, brata, szwagra i wuja, kupca Fritza Samorskiego w 32. roku życia, aby spoczął w wiecznym pokoju. W głębokim bólu, lecz pocieszeni pewnością ponownego spotkania, ogłaszamy to z prośbą o ciche wspomnienie. Szczytno, 20 marca 1919 r.

Pani Wilhelmine Samorski z domu Klebusch

Edith Samorski

Traute Samorski

Helmuth Samorski (dzieci)

Jakob Samorski, ojciec

Friedrich Klebusch i żona, Lyck, teściowie

Anna Faber z domu Samorski

Michael Faber

Liesbeth Gallmeister z domu Samorski

Willy Gallmeister

Ernst Samorski, obecnie w niewoli.

Pogrzeb odbędzie się w poniedziałek, 24 marca, o godz. 14:30 z kościoła baptystów.

Konrad Pasucha, Passenheim

Firma: „Konrad Pasucha Passenheim” zarejestrowana została w marcu 1924 roku. 

Konrad Pasucha

Artykuły żelazne, narzędzia, wysokiej jakości wyroby stalowe, broń, amunicja, rowery i motocykle, maszyny rolnicze, odbiorniki radiowe, warsztat mechaniczny, materiały eksploatacyjne i oleje. – Telefon nr 56. Pasym, Prusy Wschodnie.

Emil Kelbch, Ortelsburg

Pierwszą informację o Emilu Kelbchu mam z 1922 roku. Miał on wówczas pod adresem Cesarska 23 do sprzedania dwa używane rowery. W drugiej połowie lat 20. E. Kelbch prowadził w Szczytnie, pod adresem Cesarska 20, sklep z bronią myśliwską i rowerami oraz wynajmował samochody. W kolejnych latach zaczął także handlować samochodami. Zatrudniał wówczas sześciu pracowników i współpracował z firmą DKW-Auto Union.

Znane mi są trzy pokrywki dzwonków rowerowych z jego sklepu. Dwie są prawie identyczne. Trzecia ma ciekawy napis: „Emil Kelbch Ortelsburg Fahrräden Waffen”. Może to świadczyć o tym, że dostarczał on rowery dla wojska. W 1904 roku inny szczycieński sprzedawca rowerów, Emil Kranzdorf, w jednym z ogłoszeń prasowych chwalił się, że jest oficjalnym dostawcą rowerów wojennych firmy Opel dla szczycieńskiego batalionu strzelców.

Poszukuję pokrywek dzwonków rowerowych z powiatu szczycieńskiego oraz z obszaru byłych Prus Wschodnich. Kontakt: witoldo125@tlen.pl lub przez Facebooka – Witold Olbryś.

Ortelsburger Zeitung. 1926 r. 

Ortelsburger Zeitung. 1926 r. 

Emil Kelbch Ortelsburg Fahrräden Waffen

Szczycieńskie koszary, żołnierze i będące na ich wyposażeniu rowery. Lata 30. XX wieku.