Rozbudowa Szczytna

Notatka z 1898 roku pozwala datować budowę trzech ważnych budynków w Szczytnie. Na zdjęciu Villa Fuchs, późniejsze starostwo. Budynek został zniszczony w styczniu 1945 roku. W jego miejscu stoi obecnie pomnik Orła Białego.

Interesujący może być przegląd działalności budowlanej, jaka miała miejsce w minionym roku w naszym mieście i jego najbliższej okolicy. Nowy budynek na posesji kupca Kopkowa oraz częściowa rozbudowa narożnego domu należącego do tego samego właściciela, a także budowa nowego domu Eckhardta stanowią ozdobę ulicy Cesarskiej. Dzięki powiększeniu ogrodu Eckhardta, umożlinionemu przez zakup tylnej części ogrodu plebańskiego, w mieście powstaje ogród ozdobny, który z pewnością przyniesie korzyść całej społeczności mieszkańców. Obecny właściciel nie szczędzi zresztą kosztów, aby nadać ogrodowi nowoczesny wygląd w każdym calu. Wzniesiona u wylotu ulicy Kościelnej, w osobliwym, nowoczesnym stylu budowlanym, willa pana Fuchsa, która jednak dopiero w przyszłym roku zostanie ukończona, wypełni lukę w kierunku dworca i jednocześnie będzie stanowić wyjątkową ozdobę miasta. Do wspomnienia pozostały jeszcze trzy budowle w centrum Bartnej Strony.  Wyróżnia się tu najpierw imponujący zakład pana Dauma – browar w większym stylu, wzniesiony dużym kosztem. Browar, wyposażony we wszelkie akcesoria nowoczesnej techniki tego rzemiosła, został już częściowo uruchomiony i prawdopodobnie zmierza ku pomyślnemu rozkwitowi. Instalacja elektryczna zaopatruje wszystkie pomieszczenia browaru w niezbędne światło. Dwupiętrowy budynek mieszkaniowy dla nauczycieli naprzeciwko browaru, a także kościół katolicki, zostały zadaszone i zostaną całkowicie wykończone w przyszłym roku.  Po ukończeniu tych budynków Bartna Strona przedstawiać się będzie w tym miejscu jako widok godny uwagi pod względem architektonicznym.
Ortelsburger Kreisblatt 1898.

Stosunki damsko-męskie

W 1863 roku ukazało się rozporządzenie jednego z ministrów, nakazujące opracowanie historii poszczególnych powiatów. W związku z tym w szczycieńskim tygodniku urzędowym opublikowano krótki, aczkolwiek bardzo ciekawy szkic dotyczący historii i współczesności powiatu szczycieńskiego. Poniżej prezentuję jeden z punktów tego szkicu, poświęcony stosunkom damsko-męskim.

6. Stosunki małżeńskie i urodzenia.
Małżeństwa zawierane są powszechnie w wieku od 24 do 28 lat i skłonność ta nie omija prawdopodobnie żadnej z warstw społecznych. Rozwodów nie można raczej nazwać zjawiskami częstymi, ponieważ zgodnie z nowym prawem rozwodowym wiążą się one z wieloma komplikacjami. Konkubinaty trafiają się od czasu do czasu, lecz są usuwane zaraz w zarodku. Nierząd zarobkowy szybko wykrywany jest i likwidowany poprzez zawieranie przez pary związków małżeńskich, względnie śluby kościelne. Dzieci pozamałżeńskie rodzą się często w klasie służby. Stosunku ich liczby do dzieci małżeńskich nie da się tym razem podać.

Kowal Friedrich Dembowski z Gawrzyjałek, poszukiwany za cudzołóstwo w ucieczce, ma zostać ujęty przez organy cywilne i wojskowe. Królewski Sąd Powiatowy, 3.07.1863 r. 

Jezioro Fręckie

W 1865 roku opublikowane zostało ogłoszenie, w którym poinformowano, że v. Halle -właściciel majątku Fręcki chce osuszyć należące do niego Jezioro Fręckie lub ewentualnie obniżyć jego poziom. Z analizy map wynika, że udało mu się to drugie.

Właściciel ziemski v. Halle z Frącek (Frenzken) zamierza osuszyć lub obniżyć poziom wody w tzw. Jeziorze Frąckim, znajdującym się w granicach jego majątku, oraz odprowadzić z niego wodę do jeziora Sasek Wielki. Odpowiedni plan jest wyłożony do wglądu w moim biurze.

Zgodnie z postanowieniami ustawy z dnia 23 stycznia 1846 roku podaje się to niniejszym do publicznej wiadomości z wezwaniem do zgłaszania u mnie ewentualnych praw do sprzeciwu oraz roszczeń odszkodowawczych w terminie 3 miesięcy, licząc od dnia ukazania się niniejszego ogłoszenia w dzienniku urzędowym.

Wszyscy ci, którzy nie zgłoszą się w wyżej wymienionym terminie, tracą zarówno prawo do sprzeciwu, jak i roszczenie o odszkodowanie w odniesieniu do odprowadzenia wody i przewidywanego obniżenia poziomu wody; natomiast w odniesieniu do terenu wykorzystywanego pod kanały wodne tracą jedynie prawo do sprzeciwu wobec inwestycji, zachowując prawo do odszkodowania.

Szczytno, 2 sierpnia 1865 r. 

Po 1850 roku. 

https://www.google.com/maps/@53.6083466,20.9547868,1349m/data=!3m1!1e3?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDkyMi4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D

Jezioro Fręckie. Rok 2015. 

Pastor Friedrich Reinhold Schwill

Friedrich Reinhold Schwill urodził się 3 sierpnia 1820 roku w Wielbarku. Zmarł 16 październia 1895  roku w Nidzicy. Ukonczył gimnazjum w Ełku, od wiosny 1840 studiował w Królewcu. Do 1849 był nauczycielem. 1 kwietnia 1849 roku został ordynowany. W latach1849–1851 był duchownym pomocniczym w Borecznie (pow. morąski), od 15 maja 1851 do 1853  roku był wikariuszem w Pasymiu, a od 28 marca 1853–1868 proboszczem w parafii Trelkowo-Jabłonka. Od 4 października 1868 roku do 1886 roku pełnił funkcję proboszcza w Zaborowie (pow. nidzicki). Od 1 kwietnia 1886 roku na był emeryturze. Jako pastor nie cieszył się najlepszą opinią.

Grzegorz Jasiński, Słownik duchownych ewangelickich na Mazurach w XIX wieku, Dąbrówno 2015.

Jak wynika z publikowanego tu ogłoszenia, pastor Schwill mieszkał nie w Trelkowie, lecz w pobliskim Trelkówku.

120 ładnych owiec stoi w plebanii w Trelkówku na sprzedaż. Odbiór po strzyży.

Tamże natychmiast znajdzie posadę zarządca majątku lub ochmistrz 

Komornik albo dworznik znayduje mieysce w Trelkowie u riedza Schwill.  

Ortelsburger Kreisblatt 1864 r. 

Młyńsko - dom szosowy

Przed wybudowaniem w 1865 roku nowej drogi ze Szczytna do Rozóg stara droga w Młyńsku prowadziła prawą stroną stawu młyńskiego, przez dwa mosty. Nową trasę, poprowadzoną powyżej starej drogi, wyprostowano, dzięki czemu nie omijała już stawu, lecz przecinała go długim mostem. W 1865 roku właściciele młyna, Otto i Mathilda (z domu Karpiewska) Nehbelowie, zgodzili się sprzedać pod budowę domu szosowego w Młyńsku 1 morgę i 36 prętów gruntów ornych. 2 czerwca 1866 roku sporządzono umowę sprzedaży tej działki za kwotę 48 talarów. Już w marcu 1865 roku dla potencjalnych wykonawców opublikowano ogłoszenie dotyczące kosztów i warunków budowy domu szosowego. Koszt inwestycji oszacowano na 2669 talarów. We wrześniu sporządzono plan sytuacyjny obiektu. 23 sierpnia odbył się natomiast przetarg na dzierżawę punktu poboru opłat drogowych w Młyńsku. Od 1 października zaczęto pobierać opłaty za przejazd. 

Po spaleniu 2 sierpnia 1914 roku przez żołnierzy niemieckich zabudowań położonych przy dawnym młynie nazwa „Hausmühle” przeszła na dom mistrza drogowego Schwidrowskiego. 

Obecnie w miejscu dawnych zabudowań rośnie las, ale o tym, że żyli tu kiedyś ludzie, świadczy charakterystyczna dla takich miejsc roślinność.

Dom szosowy stał po lewej stronie drogi ciągnącej się wzdłuż Wałpuszy i prowadzącej do Jeziora Wałpusz.

Plan sytuacyjny powierzchni gruntu ornego wydzielonej/odstępowanej przez właściciela młyna Otto Hehbela pod strażnicę drogową (dom dróżnika / dom szosowy) przy Młyńsku.

Odstępowana powierzchnia abcd ma powierzchnię 1 morga pruskiego i 36 prętów kwadratowych.   

Sporządzono we wrześniu 1865 r.   przez inspektora budowlanego von Zichoca.

Rok 1895. 

Las Borken

Na południe od Szczytna, w rozwidleniu dróg prowadzących do Rudki i Zabiel, rósł należący do miasta las zwany Borken. W pierwszej połowie XIX wieku był on w zasadzie wycięty. Teren ten wykarczowano już przed wiekami, w czasach, gdy w Rudce funkcjonowała jeszcze hamernia – miejsce, w którym z rudy darniowej wytapiano żelazo. Od tej pory znajdowały się tu co najwyżej zarośla i nieużytki.

W 1623 roku szczycieńscy mieszczanie zakupili ten teren, a w drugiej połowie XIX wieku ponownie porósł on lasem. Być może został wówczas celowo obsadzony drzewami. 

W 1811 roku burmistrz Jakub Kowalewski objął opieką 25 zalesionych włók lasu, nad którymi nadzór sprawował strażnik leśny. W zamian za swoją służbę otrzymał on 6 mórg ziemi oraz 4 morgi łąk. Z inicjatywy Kowalewskiego do domu strażnika dobudowano obszerną izbę. Powstało w ten sposób pierwsze miejsce wycieczkowe dla mieszkańców Szczytna. Odbywały się tu festyny, zabawy ludowe oraz ćwiczenia bractwa kurkowego. Na podstawie analizy map można chyba przyjąć, że obiekt ten znajdował się w Lesie Borken.O ile miejsce to zostało dokładnie zaznaczone na mapach, gajówka Lasu Miejskiego znajdowała się przy rozwidleniu dróg, w rejonie dzisiejszej ulicy Władysława IV, naprzeciwko obecnej rozdzielni prądu i na południe od pętli autobusowej. Był to zapewne budynek drewniany, który z czasem zniknął.

Na początku XX wieku w głębi dawnego Lasu Borken znajdowała się murowana leśniczówka. W tym miejscu pojawiają się jednak pewne niejasności. Jakie leśnictwo znajdowało się w „Lesie Borken”, skoro leśniczówka miejska w tym samym czasie funkcjonowała już na skraju głównego Lasu Miejskiego, w pobliżu drogi do Rozóg? Być może chodziło o leśnictwo należące do Nadleśnictwa Korpele, wymieniane przed I wojną światową i po wojnie jako leśnictwo Abau Ortelsburg / Kolonia Szczytna?

„Las Borken” częściowo zachował się do naszych czasów i zaczyna się za rozdzielnią prądu. Przechodząc obok niego lub spacerując po jego terenie, warto pamiętać o jego wciąż nie do końca wyjaśnionej historii.

Pół włóki pola w Hamerudau-Borken (Rudka-Borki) jest do sprzedania natychmiast, w całości lub w częściach; do wynajęcia są również: spichlerz, stajnia i wozownia.

Ortelsburger Kreisblatt 1864 r. 

Stanowisko strażnika leśnego (gajowego) w należącej do tutejszego miasta osadzie leśnej Borken, którego łączny dochód wyliczono na 62 talary, ma zostać ponownie obsadzone. Osoby uprawnione do zaopatrzenia leśnego (emerytowani wojskowi/inwalidzi z prawem do pracy w leśnictwie), które reflektują na to stanowisko, wzywa się do zgłoszenia się do nas w ciągu najdalej 4 tygodni wraz z przedłożeniem swoich świadectw.   

Szczytno, 9 maja 1865 r. Magistrat.

Ortelsburger Kreisblatt, 1865 r.

Niebieski prostokąt wskazuje miejsce, w którym później znajdowała się gajówka.

Wald-Wärterhaus Borken. Około 1850 r. 

Dawny Las Borken. Stan obecny. 

https://www.google.com/maps/@53.5442237,21.0152599,2702m/data=!3m1!1e3?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDkyMS4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D

Porcelanka Brauerei Thieme

Porcelanka z browaru Brauerei Thieme, znaleziona na polu w Baranowie koło Wielbarka. Barczewo od Baranowa dzieli w linii prostej około 57 kilometrów. Piwo z tego browaru było sprzedawane w Barczewie i okolicach. Jak więc porcelanka z barczewskiego browaru trafiła do tak odległej miejscowości?
Mam teorię, że porcelankę tę, wraz z butelką barczewskiego piwa, przywiózł z Barczewa w latach 30. lub 40. XX wieku młody mężczyzna służący w pobliskim obozie Służby Pracy Rzeszy (RAD), być może w Wyżegach Małych lub Rogu.

Leśnictwo Pieczysko

Na wschód od założonej w drugiej połowie XVIII wieku wsi Wały znajdowało się dawniej leśnictwo Pieczysko. Wchodziło ono w skład Nadleśnictwa Korpele. Początki osady, podobnie jak pobliskich Wałów, związane były z funkcjonowaniem w tym miejscu smolarni oraz bud potażowych. W 1782 roku miało znajdować się tu pięć chałup. Z czasem utworzono w tym miejscu leśnictwo, które w latach 30. XX wieku występuje już pod nazwą Wallen. Obejmowało ono lasy położone pomiędzy Czarkowym Grądem, Prusowym Borkiem, Wałami i Lipowcem.

Stanowisko leśniczego w Pieczysku w XIX wieku powierzano kolejnym urzędnikom leśnym. W 1853 roku objął je Karl Friedrich August Adler, strzelec rezerwy wojennej posiadający uprawnienia do zatrudnienia w służbie leśnej. Początkowo jego nominacja miała charakter tymczasowy, jednak później Adler został mianowany na to stanowisko na stałe. 

Kolejnym znanym leśniczym w Pieczysku został Anton Illiger, który po odbyciu okresu próbnego objął stanowisko 1 października 1857 roku. Z dniem 1 października 1866 roku został przeniesiony na stanowisko urzędnika ochrony lasu w Haferbeck, w Nadleśnictwie Gauleden. Zastąpił go Roeske. W 1903 roku w Pieczysku pracował natomiast podleśniczy Julius Przytul. Ostatnim leśniczym przed II wojną światową był tu Herman von Lojewski. W XX wieku Pieczysko, występujące już pod nazwą Wały, należało do Nadleśnictwa Reußwalde.

Po II wojnie światowej obszar dawnego leśnictwa Pieczysko–Wały został włączony do Nadleśnictwa Szczytno. Obecnie teren ten należy do Leśnictwa Lipowiec.

W związku z wybudowaniem nowego domu mieszkalnego w osadzie leśnej Pieczysko, na mocy rozporządzenia Wysokiego Rządu z dnia 19 sierpnia br., nr 887/8 II, stary budynek zostanie sprzedany w drodze licytacji najwięcej oferującemu. W tym celu wyznacza się termin licytacji na dzień 8 października br., w godzinach od 11:00 do 12:00 rano na miejscu w Pieczysku. Zaprasza się reflektantów na zakup z zastrzeżeniem, że słoma dachowa nie podlega sprzedaży i pozostaje do dyspozycji użytkownika osady.

Korpele, dnia 25 września 1845 r. Królewskie Nadleśnictwo.

Ze względów rodzinnych, w moim mieszkaniu w leśniczówce Pieczysko, w wyznaczonym terminie: dnia 3 kwietnia bieżącego roku od godziny 9:00 rano, zostaną wystawione na sprzedaż w drodze publicznej aukcji różne sprzęty gospodarstwa domowego, takie jak: szafy, krzesła, stoły, ławy, ramy łóżek, wóz oraz sanie — za natychmiastową płatnością gotówką dla osoby dającej najwyższą cenę. Na aukcję serdecznie zapraszam wszystkich zainteresowanych zakupem. 

Leśniczówka Pieczysko, w marcu 1855 r.   Adler, Leśniczy.

W związku z moim przeniesieniem zamierzam sprzedać na aukcji wszystkie moje meble, pszczoły w ulach słomianych oraz inne przedmioty za natychmiastową płatnością gotówką temu, kto da najwyższą cenę. Przetarg odbędzie się w czwartek, 27 września bieżącego roku o godzinie 10:00 rano w leśniczówce Pieczysko. Zainteresowanych zakupem serdecznie zapraszam.

Pieczysko, dnia 17 września 1866 r.

Illger, Królewski Leśniczy.

Brązowa, krótkowłosa suka wyżła (w 3. roku życia / po trzecim sezonie polowań) jest do sprzedania za każdą cenę. Leśniczówka Pieczysko koło Olszyn. Rok 1899. 

Powszechny Dom Towarowy „Dukat”

Powszechny Dom Towarowy „Dukat”, nazywany potocznie „pedetem”, został otwarty w Olsztynie 30 stycznia 1965 roku. W uroczystości uczestniczył minister handlu wewnętrznego Mieczysław Lesz. Była to wówczas największa placówka handlowo-usługowa w regionie.

Budynek zaprojektowali w latach 1959–1962 Jerzy Sołtan i Zbigniew Ihnatowicz. Modernistyczny obiekt wyróżniał się szkieletową konstrukcją i dużymi przeszkleniami. W projektowaniu wnętrz uczestniczył m.in. Wojciech Fangor. W budynku mieściły się sklepy, biura oraz kawiarnia z barem mlecznym.

„Dukat”, położony w centrum Olsztyna, w pobliżu ratusza, szybko stał się popularnym miejscem. Po 1989 roku był kilkakrotnie modernizowany, a w latach 2010–2011 przeszedł gruntowny remont dostosowujący go do współczesnych standardów.

Rok 1971.

Giżycko - kino Fala

Giżyckie kino „Fala”. Jego początki sięgają lat 30. XX wieku.

Hasło propagandowe:

„W OGÓLNONARODOWYM DĄŻENIU DO ROZWOJU I DOBROBYTU RÓWNAJMY DO NAJLEPSZYCH!”

Zdjęcie przedstawia repertuar kina z 1967 roku lub nieco późniejszy. W programie znalazły się wówczas najnowsza polska komedia „Cała naprzód” oraz starszy, ale wciąż popularny film wojenny „Orzeł”.

„Orzeł” – 1959 rok, polski film wojenny w reżyserii Leonarda Buczkowskiego.

„Cała naprzód” – 1967 rok, polski film komediowy w reżyserii Stanisława Lenartowicza.

Max Willutzki Lyck

1 stycznia 1921 roku działalność rozpoczęła spółka jawna „Podlech i Willutzki” (hurtownia wyrobów tytoniowych, win i napojów spirytusowych) z siedzibą w Ełku. Jej wspólnikami byli Max Podlech i Max Willutzki, obaj zamieszkali w Ełku.

Olsztyn - 1971 rok

Olsztyna - sierpień 1971 roku. Fot. Władysław Hepke senior. Zdjęcie wykonano ze skrzyżowania al. Zwycięstwa (obecnie al. Piłsudskiego), ul. Pieniężnego oraz ul. 1 Maja, w kierunku placu Wolności. Po lewej stronie kadru widoczny jest charakterystyczny zaokrąglony narożnik budynku z dużym napisem „USŁUGI”. Po prawej stronie, na ślepym szczycie kamienicy, znajduje się duży mural przedstawiający plan miasta oraz hasło propagujące oszczędzanie na mieszkanie: „PRZEZ KSIĄŻECZKĘ DO WŁASNEGO MIESZKANIA”. W głębi ulicy widoczna jest sylwetka zamku w Olsztynie, z charakterystyczną wieżą, oraz  kamienice Starego Miasta.

Giżycko - 130 gatunków win

Es ist zum Staunen 130 Sorten Rot- u. WeissWeine p. Fl. –,10 M. [Mark] werden jetzt hier spottbillig verkauf.
Niesamowita rzecz! 130 gatunków win czerwonych i białych za butelkę po 1-10 marki jest teraz sprzedawanych tutaj śmiesznie tanio!

Fotografia kartonikowa z atelier Oscar Gutzeit · LÖTZEN · Königsbergerstr. 7. Zdjęcie jest zapewne reklamą któregoś z giżyckich lokali z początku XX wieku. Szkoda, że zabrakło informacji, którego.

Z historii kolei w Pasymiu

Gdy w latach 80. XIX wieku rozpoczęto prace nad doprowadzeniem linii kolejowej z Olsztyna do Szczytna, mieszkańcy Pasymia nie dostrzegali w tym szansy dla swojego miasta. Wręcz przeciwnie — zdecydowanie sprzeciwiali się poprowadzeniu linii w pobliżu Pasymia. Podobno obawiano się nawet, że drgania powodowane przez lokomotywy doprowadzą do zawalenia się domów, a ludzie zaczną wariować lub chorować. Podejrzewano również, że w lokomotywie siedzi diabeł, którego pod żadnym pozorem nie należy wpuszczać do Pasymia.
Miejscowi kupcy obawiali się ponadto, że po wybudowaniu połączenia kolejowego mieszkańcy miasta zaczną jeździć na zakupy do Olsztyna. Ostatecznie dworzec obsługujący Pasym zbudowano 3,5 km od centrum, na gruntach Dybowa. Początkowo planowano nadać mu nazwę tej wsi, jednak ostatecznie zdecydowano się na nazwę Pasym (niem. Passenheim), mimo że teren, na którym znajdowała się stacja, nie należał wówczas do miasta. Jednym z powodów takiej lokalizacji dworca była również odnoga Jeziora Kalwa.
Dworzec otwarto w 1883 roku, a mieszkańcy Pasymia szybko przyzwyczaili się do obecności kolei. W pobliżu oddalonej od miasta stacji powstało z czasem kilka budynków. Obok znajdował się tartak A. Wegnera. W 1930 roku szczycieński przedsiębiorca Willy Grzella otworzył w pobliżu fabrykę cegieł wapienno-piaskowych, która działa do dziś.
Od 1901 roku restaurację na dworcu dzierżawił Schweinsberg z Olsztyna. Przed I wojną światową prowadził ją Arthur Scharffenorth.
Początkowo gości przyjeżdżających do miasta dowożono hotelową bryczką z restauracji „Deutsches Haus” lub dyliżansem pocztowym. Z czasem te skromne środki transportu przestały wystarczać. W latach W latach 30. XX wieku, zimą, osoby przyjeżdżające pociągiem do Pasymia dowożono autobusami, zwłaszcza do leżących na drugim końcu Jeziora Kalwa Rudzisk. Miasto posiadało dwa autobusy, które kursowały wahadłowo. Natomiast w sezonie letnim między Rudziskami, Pasymiem i stacją kolejową kursowały dwie łodzie motorowe.

Bahnhof Passenheim ▫ Ostpr. Bahnwirt: A. Scharffenorth.

Verlag: W. Harich, Passenheim. 

Volksgarten Heilsberg Ostpr.

Volksgarten powstał na zachodnich obrzeżach Lidzbarka Warmińskiego na początku XX wieku. Był to kompleks rekreacyjno-rozrywkowy, na który składał się budynek restauracyjny z dużą salą widowiskową oraz przylegający do niego letni ogród położony nad rzeką Łyną. W ogrodzie znajdowała się m.in. zadaszona scena przeznaczona do tańca.

Kompleks służył mieszkańcom jako miejsce spotkań, zabaw oraz działalności lokalnych stowarzyszeń. Szczególną popularnością cieszył się w okresie letnim. Mieszkańcy Lidzbarka przychodzili tu m.in. na piwo warzone w miejscowym browarze St. Georg.

Budynek przetrwał działania wojenne i w 1950 roku został zaadaptowany na Powiatowy Dom Kultury. W 1968 roku spłonął.

Volksgarten Heilsberg Ostpr.

Kupię elementy zastawy stołowej: talerze, sosjerki, półmiski, widelce, łyżki itp. z nazwami przedwojennych lokali z Prus Wschodnich.

Interesują mnie również tego rodzaju powojenne przedmioty pochodzące z obszaru obecnego województwa warmińsko-mazurskiego.

Kontakt: witek15177@gmail.com lub przez Facebooka – Witold Olbryś.

Klein Blumenau - tartak parowy i strugarnia

Tabliczka od wozu / zaprzęgu: Walter Selke, Dampfsäge- u. Hobelwerk (tartak parowy i strugarnia), Kl. Blumenau b. Powayen, Ostpr. 

Klein Blumenau - obecnie Kremniowo (Кремнёво, Kremnovo), obwód kaliningradzki.

Zawody strzeleckie

Szczytno (Ortelsburg), 5 lipca. Około 200 strzelców ze wszystkich części prowincji przybyło tutaj na zawody strzeleckie (Bundesschießen). Miasto jest odświętnie przyozdobione. Wczorajszy podwójny koncert przy pięknej pogodzie przyciągnął licznych gości. Niestety dziś pogoda się załamała. Powitanie przyjezdnych strzelców przez pana burmistrza Seehusena oraz pana prokuratora sądowego v. Conradiego, przymocowanie wstęg do sztandarów ufundowanych przez panny z gildii strzeleckiej oraz pochód odbyły się w strugach deszczu. Mimo niekorzystnej pogody plac festynu strzeleckiego odwiedziło dziś po południu ponad 3000 osób.
Altpreussische Zeitung, Nr.158 Mittwoch 8 Juli 1896. 

Koszary 1. Wschodniopruskiego Pułku Grenadierów

Pozdrowienia z Królewca w Prusach Wschodnich. Koszary Piechoty „Kronprinz”. 

Grenadier-Regiment „Kronprinz” (1. Ostpreußisches) Nr. 1

(8. Kompanie).

1. Wschodniopruski Pułk Grenadierów im. Następcy Tronu (Kronprinza) Nr 1.

Obieg: Königsberg 23.10.1906 r. 

Do Pana Sołtysa (Naczelnika Gminy) Lattke w Neuendorf koło Peitz. Prowincja Brandenburgia

Panie Lattke,

Już od dawna chciałem napisać, ale czas mi na to nie pozwalał. Zdrowie mi dopisuje, służba jest wprawdzie ciężka, ale to nic takiego, byle tylko nie tracić ducha. [...]

Najlepsze, najserdeczniejsze pozdrowienia przesyła...

Drogi Panie Lattke.

Te Prusy są jednak inne niż w domu. Pozdrówcie Ottona.

Mój adres: Grenadier Möbus, 8. Kompania, Pułk Grenadierów im. Następcy Tronu (1 Wschodnioprusi) Nr 1. Królewiec.

Koszary Grenadier-Regiment König Friedrich Wilhelm I (2. Ostpreußisches) Nr. 3

Pozdrowienia z Królewca w Prusach Wschodnich.
Nowe koszary piechoty.
Korespondencja z 1902 roku w języku duńskim.
Gruss aus Königsberg i/Pr. 
Neue Infant. Kaserne.
Verlag v. W. Steinberg, Breslau. 1137.

Szczycieński Nikodem Dyzma

Strelitz, Meklemburgia. Tutejszym burmistrzem został wybrany dr Blekmann z Szczytna (Ortelsburg). Po wyborach odbyło się najpierw poufne posiedzenie radnych miejskich, a po kilku dniach zwołano nadzwyczajną sesję rady miasta. Radca medyczny dr Spohr odczytał pismo z Ministerstwa Stanu (Staatsministerium), w którym oświadczono, że wnosi ono sprzeciw wobec wyboru dr. Blekmanna na burmistrza Strelitz, a uzasadnienie zostanie nadesłane w późniejszym terminie.

Dwaj radni miejscy, którzy z własnej inicjatywy udali się do Szczytna, złożyli następnie sprawozdanie. Radny Köppen opisał bardzo szczegółowo, jak próbowali zasięgnąć informacji o dr. Blekmannie — najpierw u starszego kelnera w jednej z gospód, potem u dwóch około 15-letnich dziewcząt na ulicy (!), a także w sklepie z cygarami i w zakładzie fryzjerskim. Wszędzie jedynie wzruszano ramionami i wyraźnie obawiano się czegokolwiek powiedzieć.

Jednak w tamtejszej gazecie znaleźli artykuł, w którym przeczytali, że dr Blekmann został ukarany przez tamtejszy Sąd Rejonowy grzywną w wysokości 80 marek za nieuprawnione posługiwanie się tytułem doktorskim.

Dopiero gdy udali się do przewodniczącego frakcji socjaldemokratycznej, radnego miejskiego oraz pierwszego burmistrza, tamci stali się bardziej rozmowni i wprost nazwali dr. Blekmanna oszustem i blefiarzem, który doprowadził finanse miasta do ruiny, został zwolniony bez wypowiedzenia za przekroczenie urlopu o trzy tygodnie itd. — krótko mówiąc, że w Szczytnie byli radzi, iż się go pozbyli.

Następnie głos zabrał dr Blekmann. Nazywał to wszystko grą intryg swoich przeciwników politycznych w Szczytnie. Wyraził żal, że informacji na jego temat nie zasięgnięto w oficjalnych urzędach jeszcze przed wyborami, lecz dopiero teraz u kelnera, młodych dziewcząt itp. Oświadczył, że teraz nic go już do Strelitz nie ciągnie, nawet gdyby chciano go przywieźć złotą karetą. Uważał jednak za swój obowiązek przybyć tu osobiście, by walczyć o swój honor i oczyścić z zarzutów tych, którzy poparli jego kandydaturę — był to winien sobie i swojej godności. Poinformował, że zwrócił się do rządu, gdzie spędził trzy godziny, z prośbą o nadesłanie mu aktu oskarżenia, aby mógł pisemnie odeprzeć wszystkie zarzuty. Kopię tej odpowiedzi przekaże radzie.

Zarówno ze strony lewicy, jak i prawicy oświadczono, że stanowiska obu stron są całkowicie przeciwstawne, brakuje jeszcze niektórych świadectw dr. Blekmanna, a po obu stronach istnieją pewne wątpliwości. Ponadto należy najpierw poczekać na to, co orzeknie rząd.

Washington Journal (Wochen-Blatt), Jg. 65, Nr. 49, 4. Dezember 1925.

Robotnicy i komuniści w Grecji i Rzymie

Dzisiaj do zbiorów wpadła następująca książka: Die Arbeiter und Communisten in Griechenland und Rom, Königsberg 1860 („Robotnicy i komuniści w Grecji i Rzymie”).
Jej autorem był Wilhelm Drumann, znany historyk starożytności i profesor Uniwersytetu w Królewcu. Wydana została w wydawnictwie Braci Bornträger. Książka pierwotnie trafiła do Biblioteki Gimnazjum Królewsko-Katolickiego we Wrocławiu. Po II wojnie światowej znalazła się w księgozbiorze prof. dr. hab. Bronisława Bilińskiego (1913–1996), wybitnego polskiego filologa klasycznego, historyka kultury antycznej i wieloletniego dyrektora Stacji Naukowej PAN w Rzymie.

Biblioth. (Bibliotheca)

Gymnasii

Regii Cathol. (Regii Catholici)

Vratislav. (Vratislaviensis)

Początki 11. Batalionu Saperów

Ełk / Lyck, 30.09.1934 r. „Abschied [11.] Pion. Bataillon”, czyli pożegnanie Batalionu Saperów. Zdjęcie wykonano w związku z wizytą oficera z 1. Pułku Saperów z Królewca, Karl Hoffmann. Na fotografii siedzi on w cywilnym ubraniu, drugi od lewej.

W moich zbiorach znajdują się trzy obszerne albumy fotograficzne tego oficera. Zawsze występuje w nich w cywilnym ubraniu, a czasem towarzyszy służbowo zagranicznym gościom. Co dla mnie najważniejsze, Hoffmann był miłośnikiem fotografii. 

Podpułkownik Karl Hoffmann zmarł w wieku 95 lat, 3 lutego 1993 roku w Heidelbergu.

Jest to bardzo ciekawa fotografia, ponieważ w Lexikon der Wehrmacht możemy przeczytać, że „11. (preuß.) Pionier-Bataillon został sformowany 1 października 1934 roku w Ełku”. Wynika z tego, że zdjęcie wykonano jeszcze przed oficjalnym sformowaniem batalionu.

1. 1. (preuß.) Pionier-Bataillo - Lyck.

2. Pionier-Bataillon 11 Lötzen.

Żeton kaucyjny z Królewca

10 Pfennig / FLASCHENPFAND (Kaucja za zwoitowaną butelkę). Ernst Schwerinski, Königsberg i/Pr

W 1939 roku w książce adresowej Ernst Schwerinski figuruje jako prowadzący kantynę.