Olsztyn - 22 lipca 1945 roku

Olsztyn, pułkownik Prawin i Jerzy Burski. 22 lipca 1945 roku.
Zakładam, że jest to zdjęcie zdjęcia. Na jego odwrocie znajduje się pieczątka: Alojzy Kurczyk, Olsztyn, ul. Grunwaldzka 30 m. 5. Fotografia została prawdopodobnie zamówiona przez Leona Stawickiego, z archiwum którego pochodzi, na potrzeby przygotowywanej przez niego w Szczytnie wystawy.

Alojzy Ignacy Kuraczyk (1905–1982) był nauczycielem fizyki i chemii oraz fotografikiem. Urodził się 8 czerwca 1905 roku w Aleksandrowie Kujawskim i od lat dwudziestych XX wieku pracował jako nauczyciel w różnych regionach kraju. W 1939 roku ukończył Wyższy Kurs Nauczycielski w Warszawie ze specjalnością z chemii, fizyki i matematyki. W czasie II wojny światowej prowadził tajne nauczanie, pracował jako fotograf i został wywieziony na roboty przymusowe do Niemiec. Po wojnie, od 1946 roku, mieszkał w Olsztynie, gdzie przez dwadzieścia lat pracował jako nauczyciel w szkołach podstawowych. Równocześnie rozwijał działalność fotograficzną, ściśle współpracując z Muzeum Mazurskim / Muzeum Warmii i Mazur, dokumentując zabytki, dzieła sztuki i archiwalia regionu.

6.Landsturm-Infanterie-Ersatz-Bataillon Allenstein

Żołnież 6. Zapasowego Batalionu Piechoty Landsturmu w Olsztynie (6.Landsturm-Infanterie-Ersatz-Bataillon Allenstein), 20 Korporalschaft (kapralstwo / drużyna). 
Na kołnierzu widoczne są cyfry XX.13. 

Obieg: Allenstein 20.01.1917 r.

Intendentura XX Korpusu

Zalepka listowa (Siegelmarke) Intendentury XX Korpusu z Olsztyna.
Königlich Preussische Intendantur des XX. Armeekorps.

XX Korpus Armijny w Olsztynie (XX. Armeekorps) armii Cesarstwa Niemieckiego został utworzony 1 października 1912 roku z kwaterą główną w Olsztynie. Formacja składała się z 37. i 41. Dywizji Piechoty i odegrała ważną rolę w zwycięskiej bitwie pod Tannenbergiem na początku I wojny światowej. Po zakończeniu wojny i demobilizacji armii niemieckiej XX Korpus został rozwiązany w 1919 roku.

Psie numerski

Niedawno nabyłem trzy psie numerki z obszaru dawnego powiatu nidzickiego, z czego dwa pochodzą z terenu dzisiejszej gminy Jedwabno, która obecnie należy do powiatu szczycieńskiego.
Dembowitz – Dembowiec (1926) – wieś obecnie nieistniejąca.
Puchałowen – Puchałowo – wieś obecnie nieistniejąca.
Warchallen – Warchały (1926).

Przyznam, że zbieranie psich numerków trochę mnie śmieszy, a jednak sam to robię. Cóż począć, skoro niektóre muzea uznają je za zabytki.

Kol. Lupken, Kr. Johannisburg

Tabliczka od zaprzęgu: Carl Gutowski, Kol. Lupken, Kr. Johannisburg.
Po raz pierwszy spotykam się ze skrótem „Kol.” (kolonia). Zazwyczaj stosowane było określenie „Abbau” (wybudowanie).

Chętnie kupię tabliczki tego rodzaju z obszaru Mazur oraz całych Prus Wschodnich.
Kontakt: witoldo125@tlen.pl lub przez Messenger: Witold Olbryś.

Więcej o tego typu tabliczkach pisałem tu:

https://powiatszczycienskihistoria.blogspot.com/2025/02/tabliczki-od-zaprzegu.html

8 Estlandzki Pułk Piechoty

Licznyj znak - 8 Estlandzki (Estoński) Pułk Piechoty, 6. rota, numer żołnierza 114. 

Pułk został sformowany 19 lutego 1711 roku i istniał do 1918 roku. Przed wybuchem I wojny światowej stacjonował w Jabłonnej. Składał się z czterech batalionów po cztery kompanie, kompanii tyłowej oraz pododdziałów karabinów maszynowych, łączności i zwiadu, w tym 64 zwiadowców, z których 4 byli rowerzystami. Łącznie pułk liczył około 4000 żołnierzy. W sierpniu 1914 roku wziął udział w bitwie pod Tannenbergiem.

Dzisiaj na polskim serwisie aukcyjnym, pomimo kiepskiego stanu, sprzedał się za prawie 500 zł w znanym sklepie numizmatycznym licznyj znak tego pułku. Co ciekawe, sprzedawca nie wie, że liczne znaki nie są nieśmiertelnikami, a nie wszystko, co ma brązowy kolor, jest wykonane z brązu.

Cranz po sztormie

Cranz (obecnie Zielenogradsk, obwód kaliningradzki) po przejściu sztormu.

Fritz Krauskopf Königsberg Pr. Steindamm 64 und Ostseebad Cranz.

Obieg: Cranz 20.12.1934.

Więcej o F. Krauskopfie i jego związkach ze Szczytnem pisałem tutaj:

https://powiatszczycienskihistoria.blogspot.com/2025/10/otto-i-fritz-krauskopf.html

Wilhelm Posdziech, Neidenburg

Wilhelm Posdziech, Neidenburg (Nidzica). Lata 70. XIX wieku. Nie znalazłem informacji na temat tego nidzickiego fotografa. W 1873 roku Wilhelm Posdziech z Wielbarka została mianowany nauczycielem szkoły ludowej w Nidzicy.

Latarnie

Teresa Możejsko, za którą widoczne są dziś już zaginione latarnie, stanowiące część założenia ratuszowego. Szczytno, lata …

Ta fotografia jest świetnym przykładem na to, że nawet z pozoru prywatne zdjęcie może być ciekawą pamiątką nie tylko po człowieku, ale także po istotnym elemencie architektonicznym.

Wiecej o oświetleniu wokół ratusza pisałem tu: 

https://powiatszczycienskihistoria.blogspot.com/2025/08/oswietlenie-szczycienskiego-ratusza.html

Legitymazja PZF

Wczesna, bo z 1956 roku, legitymacja członka Polskiego Związku Filatelistów Stanisława Gołoty. Osoba, od której odkupiłem ją wraz z innymi legitymacjami, twierdzi, że zostały one znalezione na śmietniku.
O Stanisławie Gołocie pisałem obszerniej w „Kurku Mazurskim”. Dla wielu był on jedynie oficerem milicji, a jego działalność filatelistyczna służyła komunistycznej propagandzie. Był jednak bez wątpienia jedną z najbardziej barwnych postaci Szczytna w okresie PRL-u. Zdecydowana większość osób wspomina go pozytywnie.

Poszukuję różnych legitymacji (partyjnych, szkolnych, sportowych i innych) związanych z obszarem powiatu szczycieńskiego. Chętnie kupię również fotografie, dokumenty oraz wszelkie pamiątki — także prywatne. 

Kontakt: witoldo125@tlen.pl lub poprzez Messengera – Witold Olbryś.

Biskupiec

Biskupiec, 1978 r. Delegacja na Dożynki Centralne. Od lewej: Zofia Borkowska, Bogdan Idzikowski, Ryszard Solis, Marian Śliwiński, Leon Stawicki i Ela Zielińska (Grabowska).

Landsturm - Jnfanteri - Erzac Bataillon I

Zapasowy Batalion Piechoty Landsturmu nr I . Punkt rekrutacyjny I.
Landsturm - Jnfanteri - Erzac Bataillon I. Allenstein Rekruten Depot I.
Obieg: Allenstein 18.09.1915 r.

Powiatowa Konferencja PZPR w Biskupcu

XVII Powiatowa Konferencja PZPR, Biskupiec, 18 stycznia 1975 r. Od lewej: Leon Stawicki, następnie I sekretarz KP PZPR Oniszczuk, Ryszard Solis – kierownik Ośrodka …Czy ktoś rozpoznaje pozostałe osoby widoczne na zdjęciu?

Olsztyński Landsturmum

Stempel pocztowy Zapasowego Batalionu Piechoty Landsturmu nr I w Olsztynie – 2. kompania.

Briefstempel Landsturm Infanterie Ersatz-Bataillon I Allenstein - 2 Kompagnie.

Obieg: Allenstein 13.11.1915 r.

Obok olsztyńskiego landszturmisty stoi żołnierz 13. Batalionu Piechoty Landsturmu ze Szczecina (Stettin).

Rozcznik Mazurski, tom XXIX / 2025

W ubiegłym tygodniu ukazał się „Rozcznik Mazurski”, tom XXIX / 2025.

SPIS TREŚCI
ARTYKUŁY I MATERIAŁY
1. Waldemar Brenda, „Ze zdobytych materiałów wynika, że…” Duchowieństwo katolickie oraz inne środowiska wyznaniowe w powiecie piskim w świetle dokumentów komunistycznego aparatu represji z lat 1955–1965.
2. Ryszard Pawlicki, 500 lat reformacji na Mazurach. O początkach piskiej parafii ewangelickiej.
3. Małgorzata Ligocka, Cmentarz rodziny Scheumann koło Kowalika.
4. Jan Chłosta, Znaczenie strajku szkolnego w latach 1906–1907 w byłym powiecie lubawskim w staraniach o naukę religii w języku polskim na południowej Warmii.
5. Witold Olbryś, Pomniki Hindenburga w Chorzelach i Olszewce.
6. Marek Nowotka, Kolej wąskotorowa na pograniczu mazursko-kurpiowskim.
7. Jan Chłosta, Hermann Falkenberg i ruch polski na Mazurach.
8. Dawid Nowotka, Pogranicze kurpiowsko-mazurskie w pracach i działalności Adama Chętnika.
9. Mariusz T. Korejwo, Elity autochtońskie – koniec politycznej jedności.
10. Wojciech Kosiewicz, Starania o rzymskokatolicką kaplicę w Farynach (1957–1960)
11. Dawid Nowotka, Między Myszyńcem a Rozogami – zmiany przynależności administracyjnej wsi Dąbrowy w XX wieku w kontekście historii miejscowości.
12. Marek Nowotka, Z dziejów bibliotek w gminie Rozogi – zarys problematyki.
13. Jan Chłosta, Księdza Walentego Barczewskiego żywot i sprawy.
14. Marek Nowotka, Sprawozdanie z konferencji naukowej „Adam Chętnik – badacz pogranicza”.
15. Jan Chłosta, Macieja Wierzbinskiego opisanie Mazur.

Związek Młodzieży Polskiej w Szczytnie

Związek Młodzieży Polskiej (polska wersja Komsomołu). Zarząd Powiatowy w Szczytnie, ul. Kisielewskiego (obecnie ul. Jana Lipperta). 5 kwietnia 1953 r.

Stanisław Gołota i ...

Szukam osób, które mogłyby opowiedzieć mi coś o Stanisławie Gołocie. Można pisać tutaj lub prywatnie.

Poszukuję także pamiątek związanych z działalnością filatelistyczną w Szczytnie: fotografii, legitymacji, odznaczeń, broszur itp.
Kontakt: witoldo125@tlen.pl
lub przez Messengera - Witold Olbryś.

Stanisław Gołota i profesor …

Szczytno, 5 kwietnia 1979 roku.

Reszel - apteka „Pod Orłem”

Ładna korespondencja firmowa reszelskiego aptekarza — Kasimera Peto — właściciela apteki „Pod Orłem”, wysłana do Drezna, do fabryki Richarda Schaufußa (Fabrik photographischer Artikel). Nadano ją 2 lutego 1913 roku w pociągu relacji Kętrzyn – Sątopy-Samulewo. Zegarowy stempel odbiorczy informuje, że korespondencja dotarła do adresata następnego dnia o godzinie 13.30. Kasimier Peto zamówił artykuły do wywoływania fotografii.

Pochodzący z Sopotu Kasimier Peto w 1911 roku zakupił w Reszlu kamienicę i otworzył w niej aptekę. Apteka w tym budynku funkcjonuje do dnia dzisiejszego.

Polowanie zorganizowane przez Pilskiego z Rozóg

Rozogi, 16 stycznia 1914 roku.

Na polowaniu z nagonką, zorganizowanym w tym tygodniu przez kupca [Otto] Pilskiego z Rozóg, dziesięciu strzelców upolowało 27 zajęcy. Królem polowania został nauczyciel Krasinski z Zielengrundu, który ustrzelił dziewięć zajęcy. Tuż za nim, jako rycerze, uplasowali się leśniczy Mallaß z Rozóg oraz właściciel mleczarni Koschinski z Borków Rozowskich — każdy z czterema zającami.

Ortelsburger Zeitung, 1914. 

Piwo i kobiety

Taka pocztówka to rzadkość. Nie przedstawia dzielnych wojaków, lecz żołnierzy – chyba nawet oficerów – cieszących się obcowaniem gdzieś na Wschodzie, ale jednak jeszcze w Polsce, z piwem i kobietą. O tym, jak naprawdę wyglądała wojna poza walką, rzadko się wspominało. Czasem jednak w niektórych wspomnieniach można przeczytać, że oficerowie – nie tylko niemieccy – często pili, chodzili na kobiety czy romansowali z siostrami w lazaretach. Życie rozrywkowe kwitło.

Tę nietypową pierwszowojenną fotografię wykonał znany królewiecki fotograf Fritz Krauskopf, który w tamtym okresie towarzyszył wojsku na Wschodzie.

Der Kreig im Osten. Vor der Piwo-Stube

Verlag Fritz Krauskopf, Königsberg i Pr. u Ostseebad Cranz.

73 Pułk Artylerii Polowej

Żołnierz 73. Pułku Artylerii Polowej z Olsztyna / 1. Masurisches Feldartillerie-Regiment Nr. 73. Fotografię wykonano prawdopodobnie na początku I wojny światowej w atelier: F. Emil Somera, Allenstein.

Rozogi - 1 września 1939 roku

Rozogi / Friedrichshof – 1 września 1939 roku. Fotografia wykonana w trakcie ataku na Polskę.

Udało mi się niedawno kupić kilkanaście zdjęć z tej serii. Przez kilka miesięcy wisiały one nieopisane u sprzedawcy, który – wraz z wieloma innymi fotografiami – wyrwał je z albumu. Prawdopodobnie w ogóle bym ich nie nabył, gdyby nie informacja od jednego z czytelników, który rozpoznał miejscowość i napisał do mnie na ich temat.

18. Rezerwowy Pułku Piechoty

2. kompania I Zapasowego Batalionu 18. Rezerwowego Pułku Piechoty (Reserve-Infanterie-Regiment Nr. 18).
Zdjęcie wykonano w Olsztynie przed 20 marca 1916 roku. Batalion ten został sformowany 2 sierpnia 1914 roku w Królewcu, natomiast w 1916 roku — oficjalnie w czerwcu — przeniesiono go do Olsztyna. Widoczni na fotografii żołnierze prawdopodobnie służyli w kompanii przygotowującej przeniesienie batalionu.

Podoficer 2. Pułku Piechoty

Służący w Kętrzynie podoficer Reichswehry – II Batalion 2. (Pruskiego) Pułku Piechoty / II. Bataillon 2. (Preußisches) Infanterie-Regiment. Około 1930 roku. 

Pułk sformowano 1 stycznia 1921 roku. W 1922 roku otrzymał przydomek „Pruski”. W ramach rozbudowy Reichswehry w 1934 roku został podzielony, dając początek dwóm nowym jednostkom.

Garnizony pułku znajdowały się w Olsztynie (sztab, kompanie oraz batalion szkolny), Szczytnie (I batalion), Kętrzynie (II batalion) oraz Giżycku (III batalion).

Fotografia wywołana w zakładzie Foto-Optiker Biermann Allenstein.

Zasłużony dla Warmii i Mazur

Honorowa odznaka „Zasłużony dla Warmii i Mazur” wraz z legitymacją została przyznana Teresie Możejko ze Szczytna w dniu 24 stycznia 1975 roku.

Odznaka „Zasłużony dla Warmii i Mazur”, znana także jako honorowa odznaka „Zasłużonym dla Warmii i Mazur”, była polskim wyróżnieniem samorządowym. Została ustanowiona 28 kwietnia 1960 roku na mocy uchwały Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie.
Wyróżnienie to przyznawano osobom szczególnie zasłużonym dla regionu Warmii i Mazur. Decyzję o nadaniu odznaki podejmowała Wojewódzka Rada Narodowa w Olsztynie.
Autorem projektu odznaki był rzeźbiarz Józef Gosławski. Inspirację do jej stworzenia przekazali mu w 1958 roku Hieronim Skurpski oraz Zofia Kicińska, pełniąca funkcję kierownika Wydziału Kultury i Sztuki Prezydium WRN w Olsztynie.
Początkowo odznaka występowała w trzech klasach: złotej, srebrnej i brązowej. Od 1974 roku nadawano ją już wyłącznie w wersji złotej. Miała formę stylizowanego, ośmiopromiennego słońca o średnicy 28 mm. W centralnej części umieszczono heliocentryczny symbol Kopernika, a wewnątrz widniał napis „De revolutionibus orbium coelestium”. Na obrzeżu znajdował się napis „Zasłużonym dla Warmii i Mazur”. Odznaka była zawieszona na kwadratowej zawieszce z inskrypcją „Prezydium WRN w Olsztynie”. W zależności od stopnia wykonywano ją z brązu lub z metali pozłacanych bądź posrebrzanych. Do 1988 roku wyróżnienie to otrzymało około 80 tysięcy osób.

Odznaka jest bardzo popularna, dlatego trudno znaleźć na nią chętnego nawet za 20 zł. Historyczną wartość tego konkretnego egzemplarza podnosi zachowana legitymacja.

Pasym młyn i kościół katolicki

Pasym to było dziwne miasto. W zasadzie przed 1945 rokiem nie działał tu żaden fotograf, choć można ich było spotkać nawet we wsiach, na przykład w Jedwabnie. W Pasymiu aktywnych było też nie więcej niż czterech nakładców pocztówek, z czego liczył się właściwie tylko jeden – właściciel lokalnej księgarni i sklepu papierniczego, Rudolf Olschewsky. Przez krótki czas, na początku XX wieku, pocztówki zamawiał tu także F. A. Pohlmann, o którym niestety nie potrafię nic powiedzieć.
Pocztówka ze zbiorów M. Rawskiego. 

Mühle, Kath. Kirche, Passenheim, den... 

Verlag von F. A. Pahlmann, Passenheim.

Etykieta - lemoniada z WBA

 Waldhaus. Brause-Limonade mit natürlichem Zitronen-Aroma.
* Waldschlößchen-Brauerei *
Brüder Daum, G.m.b.H., Allenstein / Ostpr.

Leśny Dom. 
Lemoniada gazowana o naturalnym aromacie cytrynowym.
* Browar Waldschlößchen *
Bracia Daum, spółka z o.o., Olsztyn / Prusy Wschodnie.

O pewnym psie i jego opiekunie

Rok temu do moich zbiorów trafiła nietypowa pocztówka. Informacje na niej zawarte są ciekawym przyczynkiem do ostatniego etapu bitwy pod Tannenbergiem oraz wydarzeń, które 30 sierpnia 1914 roku rozegrały się pomiędzy Nidzicą a Wielbarkiem.
Wydana przez Waltera Morra z Pillau pocztówka przedstawia psa kotlarza i jego wybawcę. Historyczny kocioł (bęben) 43. Pułku Piechoty oraz ciągnący go pies zostali uratowani przed ogniem wroga w trakcie potyczki w pobliżu Przeździęku Wielkiego 30 sierpnia 1914 roku przez sierżanta 5. kompanii 43. Pułku, Fritza Purwina, i powrócili do pułku.
Historia psów kotlarzy jest bardzo ciekawa i rozpoczęła się w armii austriackiej, w której używano psów, głównie bernardynów, do ciągnięcia ładunków ważących do 50 kilogramów. W 1866 roku, podczas wojny prusko-austriackiej, pod koniec bitwy pod Königgrätz, w pobliżu wsi Rosberitz, 43. Pułk Piechoty księcia Karla von Mecklenburg-Strelitz zdobył wózek z kotłami należący do 77. Pułku Piechoty Karla Salvatora von Toskana. Ciągnący wózek pies bernardyn został postrzelony, lecz według jednej z relacji mimo rany dalej bronił dostępu do wózka. Pruscy żołnierze naprawili wózek i znaleźli kolejnego bernardyna, któremu nadali imię Sułtan. Po zakończeniu wojny wózek z kotłami został zabrany do Królewca, gdzie 43. Pułk stacjonował w czasie pokoju. Gdy pułk wracał z wojny do miasta, towarzyszący mu Sułtan stał się obiektem dużego zainteresowania mieszkańców — wielu chciało go pogłaskać lub dać mu coś do jedzenia.
9 marca 1867 roku król pruski Wilhelm I wydał rozkaz zezwalający 43. Pułkowi na posiadanie psa kotlarza „po wsze czasy”.
Psy kotlarze były w Królewcu bardzo znane. Oprócz głównego psa był zawsze jeszcze jeden, którego stopniowo szkolono. Najczęściej otrzymywały imiona „Sułtan” lub „Pasza”. Posiadały stopnie wojskowe, mogły awansować, a w przypadku przewinień trafiać do aresztu.
W trakcie I wojny światowej oba psy, aż do 1916 roku, towarzyszyły żołnierzom w polu. Po wojnie władze wojskowe zgodziły się na przywrócenie psów kotlarzy. Biznesmen o nazwisku Kalitzki podarował nowo utworzonemu 1. (Pruskiemu) Pułkowi Piechoty psa rasy bernardyn. Po przekształceniu Reichswehry w Wehrmacht, 3. batalion 1. Pułku Piechoty kontynuował tradycje dawnego 43. Pułku Piechoty.
Psy brały udział w kampanii polskiej, a później pozostały w Królewcu. Ostatni pies został zabity w kwietniu 1945 roku przez swojego opiekuna, gdy Armia Czerwona okrążała miasto. Opiekun zastrzelił wówczas także swoją żonę i dzieci, a na koniec siebie.

Der Paukenhund und sein Retter im Weltkrieg 1914.

Die historische Pauke der 43er nebst Hund wurde am 30.8.1914 aus feindlichem Feuer in einem Gefecht bei Gr. Dankeim (Ostpr.) von dem Feldwebel der 5. Komp. Inf.-Regt. Nr. 43, Fritz Purwin, gerettet und dem Regiment wieder zugeführt.

Verlag Walter Morr, Pillau. 1.05.1916.

Stulecie 18. Pułku Piechoty

Medal wybity z okazji stulecia 18. Pułku Piechoty / Infanterie-Regiment von Grolman (1. Posensches) Nr.18. Pułk do Ostródy trafił z Iławy w 1912 roku. 

Zum 100 Jährigen Jubiläum des Inftr. Reg. von Grolmann 1. Pos. No 18.

Friedrich Wilhelm III Wilhelm II

Osterode Opr. 1813 8-5 Juli 1913.

Richard Mutzeck, Rastenburg

Najbardziej znanym kętrzyńskim fotografem był Willy Hack, nie był jednak jedyny. Przed nim działał tu w latach 60. XIX wieku Th. Siebert, a pod koniec XIX wieku Berkowski. Na przełomie XIX i XX wieku dołączyli bracia Giesse, którzy prowadzili atelier przy ulicy Królewieckiej 9, oraz Sawitzki (wymieniany w najnowszej polskiej historii Kętrzyna, choć nie znalazłem innego potwierdzenia). Od końca lat 20. XX wieku w Kętrzynie działał Richard Mutzeck, początkowo przy ulicy Kościelnej, a później pod adresem Nowy Rynek 6.

Podoficer Reichswehry: 2. Pruski Pułk Piechoty (2. (Preußisches) Infanterie-Regiment).