Pozdrowienia z Olszyn

Gospoda Franza Ticherta, świeżo wybudowana szkoła, widok na wieś oraz zakład krawiecki W. Schneidera.
Zdjęcia do tej widokówki wykonał i był jej nakładcą najbardziej znany szczycieński fotograf Karl Baermann.

Gruß aus Olschinen.

Gasthaus von Franz Teichert. Schule. Dorfansicht.

Anfertigung nach Maß von W. Schneider.

Verlag: Karl Baermann, Ortelsburg.

Obieg: Olschinen 16.07.1915.

Data obiegu została przez urzędnika pocztowego błędnie ustawiona. O pomyłce świadczą trzy kwestie. Po pierwsze, naklejony na pocztówkę znaczek z Fryderykiem Wielkim ukazał się w 1926 roku. Po drugie, fotograf i wydawca pocztówki rozpoczął działalność w Szczytnie w 1925 roku. Po trzecie, nowa murowana szkoła w Olszynach została zbudowana w 1927 roku i sfotografowana przez K. Baermanna bezpośrednio po ukończeniu budowy.
Najprawdopodobniej pocztówka została wysłana w 1935 roku, jednak oznaczałoby to, że nadano ją niemal dziewięć lat przed emisją znaczka oraz około osiem lat po wykonaniu zdjęć wykorzystanych do tej widokówki.

Olszyny - kasa dworcowa wyłamana

Kasa dworcowa wyłamana — łupem 70 fenigów
Ortelsburg (Szczytno). Bolesnego rozczarowania musieli doznać włamywacze, którzy w tych dniach podjęli w Olszynach w powiecie szczycieńskim próbę napadu na kasę dworcową. Włamanie było dobrze przygotowane, a z „fachową” zręcznością mozolnie otwarto, po wielogodzinnej pracy, stojący w pomieszczeniu kasowym sejf. Chciwe oczy zabłysły, gdy wreszcie ciężkie stalowe drzwi obróciły się w zawiasach. A jaki był rezultat tego rabunku? 70 (słownie: siedemdziesiąt) niemieckich fenigów Rzeszy! Pozostałe pieniądze zostały bowiem tego samego dnia przekazane dalej do Szczytna.

Oberbergischer Bote : das Tageblatt des schaffenden Volkes ; amtliche Zeitung der NSDAP ; Kreisblatt des Oberbergischen Kreises,  nr 302, 29.12.1934, s. 3.

Malarz z Rum

Był sobie młody malarz, który mieszkał w Rumach. Zawarł związek małżeński, miał dzieci, a podczas II wojny światowej poległ. Rodzina ukryła kilka należących do niego dokumentów i nie wiadomo, co działo się z nią w ostatnich miesiącach wojny. Nie wiemy, czy przeżyli, ani czy zdołali wyjechać. Po latach ktoś odnalazł te dokumenty pod podłogą swojego domu w Dźwierzutach i przekazał je mnie.

Dokument przedstawia niemieckie świadectwa rzemieślnicze z początku XX wieku: „Lehrbrief” (świadectwo ukończenia nauki zawodu) oraz „Prüfungszeugnis” (świadectwo egzaminacyjne). Zostały one wystawione dla Walter Konietzka mieszkającego w Rumach przez Freie Maler-Innung Ortelsburg, czyli Wolny Cech Malarzy w Ortelsburgu (Szczytnie).
Dokument potwierdza odbycie regularnej nauki zawodu malarza w latach 1919–1923 oraz zdanie egzaminu czeladniczego przed komisją cechową. Egzamin zakończył się wynikiem pozytywnym, co dawało prawo do wykonywania zawodu jako wykwalifikowany czeladnik. Świadectwo zostało wystawione 27 stycznia 1923 roku i opatrzone pieczęcią cechu oraz podpisami jego władz (m.in. Obermeistera – starszego cechu).

Walter Konietzka poległ w stopniu podoficera dnia 22 września 1943 roku. Pozostawił mieszkającą w Dźwierzutach wdowę Friedę oraz dzieci.

Strzelnice - strzelanie

Dawne, położone w lesie na południe od Szczytna strzelnice wojskowe były w PRL-u, a nawet jeszcze przez pewien czas później, wykorzystywane przez szkołę milicyjną. Dysponuję sporą liczbą zdjęć z tego miejsca z sprzed 1945 roku. Niedawno od pana Roberta Chudzyńskiego otrzymałem skany trzech fotografii z roku 1987/88 roku, na których widać strzelanie z karabinów maszynowych oraz instruktora strzelectwa, majora Wawrzynowskiego.

To strzelanie dawniej często dobrze słyszałem, ponieważ przez pierwsze lata życia mieszkałem w domu znajdującym się najbliżej strzelnic. Teraz również mam do nich bardzo blisko i często je odwiedzam. Nieraz też o nich pisałem. Jako dzieci chodziliśmy tam po karabinowe pociski, które – po wyjęciu rdzenia – wykorzystywaliśmy jako groty do strzał. Można tam było znaleźć także całe naboje, zgubione przez strzelających.

Dopóki strzelnica była czynna, trzeba było uważać, by nie natknąć się na jej użytkowników. Gdy trwało strzelanie, sprawa była prosta. Czasem jednak milicjanci integrowali się przy ognisku albo dopiero się rozstawiali. W tamtych latach miejsce to przyciągało jak magnes – budziło ciekawość i lęk, bo istniała świadomość, że choć nie ma oficjalnego zakazu, nie powinno się tam przebywać.

Obecnie strzelnice są nieczynne i częściowo porośnięte lasem. 

Obecny widok na miesce, z którego milicjanci strzelali. 

1. Jeszcze raz o Kantynie Leśnej.

2. Strzelnice i Kantyna Leśna.

3. Kantyna Leśna. 

4. Pomnik upamiętniający szczycieńskich strzelców poległych w Afryce.

5. Strzelnice.

146 Pułk Piechoty (1 Mazurski)

Rekruci z 12. kompanii 146. Pułku Piechoty (1. Mazurskiego) z Olsztyna / 1. Masurisches Infanterie-Regiment Nr. 146. W środku widocznych jest dwóch żołnierzy z kadry szkolącej rekrutów, w tym jeden ze sznurem strzeleckim.
Fotografia została wykonana w atelier Gustava Hoffmanna w Olsztynie, które było filią jego zakładu w Gołdapi.
Obieg: Allenstein, 15.12.1912 r.

Szczytno, 1 Maja. Ulica Polska. Na Powiatowym Domu Kultury widnieje hasło: „Polska Ludowa naszym największym dobrem. Nie szczędźmy sił dla jej umacniania i rozwoju.” Na budynku w tle znajduje się mural z lokomotywą – reklama Orbisu.

Olsztyńskie tramwaje

W trakcie II wojny światowej nie tylko w Olsztynie kobiety zastąpiły mężczyzn w tramwajach w roli konduktorów.

Pomnik 40-lecia PRL-u

Szczytno – Pomnik 40-lecia PRL-u. Może ktoś pamięta, co to była za uroczystość i który to rok? Święto 22 lipca – Dzień Odrodzenia Polski?

1. Pomnik, który powstał z lenistwa.

Szczytno - 1 Maja

Jeszcze jedno pierwszomajowe zdjęcie ze Szczytno. Ulica Polska, w rejonie Powiatowego Domu Kultury.
Na transparentach widoczne hasła: „RSW PRASA KSIĄŻKA RUCH”, a dalej: „POLSKA NIEROZERWALNYM OGNIWEM WSPÓLNOTY SOCJALISTYCZNEJ”.
W tle budynek z reklamą PKO, zastąpioną później reklamą Orbisu - słynną lokomotywą.
Jak Państwo wspominają pierwszomajowe pochody? Może ktoś przytoczy jakąś anegdotę z tamtych lat?

Uścianek - cmentarz wojenny

Bardzo ciekawa pocztówka z widokiem jednego z najważniejszych cmentarzy związanych z bitwą pod Tannenbergiem. Nekropolia ta nosi nazwę od nazwiska Friedrich von Trotha – jedynego niemieckiego generała, który poległ w trakcie tej bitwy.
Rano 30 sierpnia 1914 roku generał Friedrich von Trotha otrzymał rozkaz wymarszu z Muszak w kierunku Pieca. Dowodzona przez niego 1. Brygada stoczyła około południa potyczkę pod Ulesiem, a następnie ruszyła dalej w stronę Pieca. Przed wieczorem żołnierze dotarli do skrzyżowania dróg Ulesie – Piec – Wały – Kanwezy (Chwalibogi), gdzie rozłożyli się na odpoczynek.
Niespodziewanie Niemcy zostali zaatakowani przez ukrywających się w pobliżu Rosjan. W wyniku chaotycznego starcia zginął generał Trotha. Oprócz niego poległo 355 żołnierzy i oficerów, w tym 146 Niemców i 209 Rosjan. Poległych pochowano w pobliżu miejsca walki. Generała początkowo pochowano wraz z żołnierzami, następnie jego ciało przeniesiono do Królewca.
Miejsce śmierci generała upamiętniono, przybijając do sosny orła z jego pikielhauby. Blaszany orzeł wisiał na drzewie jeszcze na początku lat trzydziestych. Z inicjatywy szczycieńskiego landrata Posera sosnę obsadzono świerkami, a w 1935 roku umieszczono na niej drewnianą tablicę z napisem:
„Hier ist Generalmajor v. Trotha, Kommandeur der deutschen 1. Infanterie-Brigade am 30.8.1914 gefallen”.
Znajdujące się w pobliżu leśnictwo Uścianek przemianowano na Trotha. Nie wiadomo natomiast, kiedy dokładnie zniknęła „sosna Trothy”. Skrzyżowanie, przy którym rosła, do dziś jest nieoficjalnie nazywane „generałem”.

Heldenfriedhof Trotha (Uszannek)

Verlag: O. Kniesz, Inh. Gerh. Kniesz, Neidenburg, Ostpr.

Obieg: Feldpost 10180 / Neidenburg, 11.10.1939 r.

1. Uścianek - "sosna generała Trothy".

2. Uścianek - cmentarz wojenny. 

Milicyjni harcerze

Wyższa Szkoła Milicji Obywatelskiej im. gen. Franciszka Jóźwiaka „Witolda” w Szczytnie i milicyjni harcerze. Zajęcia w harcówce. Lata 80. XX wieku.

Mam w zbiorach ponad tysiąc fotografii ze Szczytna z okresu PRL-u. W większości są to zdjęcia z Wyższej Szkoły Milicji Obywatelskiej. Często budzą one na Facebooku duże emocje. W komentarzach zdarzają się obraźliwe wpisy pod adresem widocznych na nich milicjantów. Krytykę milicji oczywiście będę tolerował, natomiast chamstwa – nie. Wiele osób otrzymuje za takie komentarze bana.

W najbliższym czasie zamierzam publikować te zdjęcia w większej liczbie, ponieważ zależy mi na jak najdokładniejszym ich opisaniu dzięki komentarzom odbiorców mojej strony – póki jest to jeszcze możliwe i żyją ludzie pamiętający tamte czasy. Notuję również pojawiające się w komentarzach ciekawe uwagi i anegdoty. Zachęcam więc do jak największej aktywności oraz dzielenia się tym, co Państwo pamiętają. Interesują mnie nawet takie kwestie, jak na przykład to, jak wyglądały pochody pierwszomajowe w poszczególnych szkołach.

Jeżeli ktoś ma obawy przed pisaniem publicznie lub wskazywaniem osób widocznych na zdjęciach, proszę o kontakt prywatny. Wszystkie te informacje zbieram do celów historycznych. Chciałbym, aby zbiory fotografii, które po mnie pozostaną, były jak najlepiej opracowane.

Przypominam również, że chętnie kupię stare zdjęcia (do 1989 roku) z terenu Szczytna, powiatu szczycieńskiego, Mazur, Prus Wschodnich oraz północnego Mazowsza (okolice Myszyńca, Chorzel i Przasnysza). Interesują mnie różnego rodzaju fotografie oraz pamiątki z tych rejonów – także o charakterze osobistym.

Poszukuję również legitymacji, dyplomów, dokumentów, listów, wycinków prasowych, plastikowych i metalowych znaczków, proporczyków oraz wszelkich pamiątek regionalnych. Jeśli ktoś posiada takie materiały, a nie chce ich sprzedać ani przekazać, będę wdzięczny za możliwość wykonania lub otrzymania ich skanów. 

Kontakt: witoldo125@tlen.pl lub poprzez Mesengera - Witold Olbryś.

Prostki - główna ulica

Prostki – główna ulica. Po wyparciu Rosjan z Prus Wschodnich w 1915 roku. Pocztówka wysłana przez żołnierza 17. Pułku Piechoty Landsturmu z Neumünster, który w chwili jej nadania stacjonował w Giżycku (Lötzen).

Nach der Russenvertreibung aus Ostpreußen 1915. Prostken, Hauptstrasse.

Verlag Gebrüder Hochland Königsberg i. Pr.

Originalaufnahme von A. Kühler, offizieller Kriegsphotograph, Königsberg i. Pr.

Stempel: Landturm-Infanterie-Bataillon Nr. 17 - B. II 4 Komp. - Neumünster, obecnie (stacjonuje) w Lötzen. 

Szkoła Oficerska Milicji Obywatelskiej im. gen. Franciszka Jóźwiaka „Witolda” w Szczytnie

Szkoła Oficerska Milicji Obywatelskiej im. gen. Franciszka Jóźwiaka „Witolda” w Szczytnie. Uroczyste odsłonięcie tablicy z nową nazwą szkoły, 7 października 1972 r.

Szkoła otrzymała tę nazwę na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 września 1972 roku.
Czy ktoś rozpoznaje osoby widoczne na tych zdjęciach?

Zdjęcie ze zbiorów M. Rawskiego. 

Kgl. priv Apotheke Drogenen - Handlung F. Wiartalla Sensburg

Kgl. priv Apotheke Drogenen - Handlung

F. Wiartalla Sensburg O. Pr.

Obieg: Sensburg 22.09.1885 r. 

1 lipca 1884 roku z rejestru handlowego została wykreślona apteka Theodora Nottego w Mrągowie. Tego samego dnia do rejestru wpisano aptekę Friedricha Wiartalli.
W tym samym roku aptekarz Friedrich Adolph Wiartalla z Mrągowa zawarł z Marią Cathariną Bredow umowę majątkową małżeńską (intercyzę). Na mocy kontraktu z 28 lipca 1884 roku wyłączono wspólność majątkową i dorobkową, co oznaczało, że każdy z małżonków zachowywał odrębny majątek oraz własne dochody. Wpis został oficjalnie zarejestrowany przez Królewski Sąd Rejonowy w Mrągowie 25 września 1884 roku. Umowy tego typu były publikowane, aby miały moc prawną wobec osób trzecich, zwłaszcza wierzycieli.
7 kwietnia 1900 roku apteka F. Wiartalli została wyrejestrowana, jednak wszystko wskazuje na to, że działalność była prowadzona nadal.

Jedwabno - grupa dzieci z nauczycielką

Jedwabno (dawny powiat nidzicki, obecnie szczycieński) – grupa dzieci z nauczycielką. 11.04.1930 r.

Szczytno - tartak

Szczytno – nieistniejący już tartak, który znajdował się m.in. w miejscu dzisiejszego Intermarché oraz po drugiej stronie ulicy. Był to dawny tartak Carla Fechnera.

Czasami, gdy w położonym niedaleko szkoły milicyjnej tartaku realizacja planu była zagrożona, podchorążowie udzielali pomocy.

Pozdrowienia z Orzysza

Pozdrowienia z Orzysza. Widok na kanał. 

Gruss aus Arys. Partie am Arys-Kanal
Verlag von Gebrüder Hochland Königsberg i. Pr.
Obieg: Arys 23.11.1916 r. 
Stempel: Minenwerfer-Schule Arys (Ostpr.) / Szkoła moździerzy Arys (Prusy Wschodnie).

Chorzele - internat

Na zdjęciu widoczni są: nauczyciel wychowania fizycznego Ostropolski, dyrektor szkoły Korzeniakow w bufiastych spodniach oraz kierownik młyna Antoni Radomski w czapce. Postacie stoją przy materiale zgromadzonym do budowy internatu. Około 1957–1958 roku. Na kolejnej fotografii widzimy świeżo wybudowany internat.

Szczytno - ulica Fryderyka Leyka

Szczytno, ulica Fryderyka Leyka. Widoczny jest także autobus komunikacji miejskiej. Lata 80 XX wieku.

Historia szczycieńskiej komunikacji miejskiej rozpoczęła się 1 maja 1978 roku. Zanim ją uruchomiono, „Unima" otrzymała od jednego z zakładów zjednoczenia z Warszawy mocno już wyeksploatowany autobus, którym planowano dowozić ludzi do pracy. Zakład zakupił jeszcze jeden autobus, a trzeci — również stary — otrzymał od szkoły oficerskiej MO. 

Po kilku tygodniach jeden z autobusów został rozbity przez kierowcę, który wjechał w słup. Dyrektor „Unimy” Henryk Hańczaruk bezskutecznie próbował załatwić u wojewody nowy autobus. Wreszcie wraz z dyrektorem browaru, Stefanem Haczkiewiczem, udali się pożyczoną od komendanta szkoły oficerskiej Stanisława Biczysko wołgą do fabryki autobusów w Sanoku. Zabrali ze sobą zamówienie na autobus z miasta, węgorze oraz piwo produkowane w szczycieńskim browarze. Spotkali się z dyrektorem handlowym sanockiej fabryki. Autobus udało się załatwić, co — jak podawano — zdziwiło nawet samego wojewodę. W „Unimie” wykonano również wiaty przystankowe dla komunikacji miejskiej.
Zakup autobusu inaczej wspominał ówczesny naczelnik miasta Bogusław Palmowski, wdług którego po autobus wysłano ze Szczytna do Jelcza jednego z urzędników. Ten jednak, nie mając na miejscu żadnych znajomości, nic nie załatwił. Sprawę udało się częściowo rozwiązać dopiero dzięki pomocy szczycieńskiego okulisty dr. Lewalskiego, który miał w Jelczu powszechnie szanowanego kolegę po fachu. Ponownie wysłano urzędnika, który miał dokończyć formalności. Okazało się jednak, że autobus co prawda jest, ale nie w pełni sprawny i pozbawiony siedzeń. Konieczne było również dopłacenie 10 tys. złotych wynikających z inflacji. Ostatecznie autobus został przyholowany do Szczytna — holowanie trwało około 500 kilometrów.
Uruchomienie komunikacji miejskiej było jedną z atrakcji obchodów 1 Maja 1978 roku. Dwa autosany przekazane przez „Unimę” trafiły do Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Komunikacji Miejskiej. Czerwone autobusy kursowały na trasie od „Lenpolu” do Wyższej Szkoły Oficerskiej. W pierwszych dniach ich funkcjonowania w kioskach zabrakło nawet biletów. Załogę stanowiło 10 osób, które pracowały w bazie „Translenu”. Większe naprawy planowano wykonywać w bazie PKS.
Od początku 2024 roku komunikacja miejska w Szczytnie zrezygnowała z biletów. Może ktoś posiada bilet ze szczycieńskiej komunikacji miejskiej z okresu PRL-u?

Szczytno - skrzyżowanie...

Szczytno – skrzyżowanie ulic Fryderyka Leyka z ulicą Związku Jaszczurczego (dziś Wileńska) oraz ulicą Świerczewskiego (dziś Piłsudskiego).
Za widocznym po lewej stronie, dziś już nieistniejącym budynkiem, obecnie stoi blok mieszkalny. Natomiast po prawej stronie, za również nieistniejącym słupem ogłoszeniowym, znajduje się kościół parafii św. Brata Alberta, utworzonej 10 czerwca 1990 roku.
Fotografia przedstawia milicjanów oraz pracowników z Wyższej Szkoły Milicji Obywatelskiej.

Zimowe Szczytno

Zimowe Szczytno. Ulica Polska. Za Powiatowym Domem Kultury (obecnie MDK) budynek ze słynną lokomotywą – reklamą Orbisu. Lata 80. XX wieku.

1. Reklama Orbisu.

2. Szczytno - reklama Orbisu i lody u Mączki. 

Masurisches Train-Bataillon Nr. 20

3. Eskadron der Masurischen Train-Abteilung Nr. 20, Allenstein. 
Obieg: 1.07.1915 r. 
Mazurski Batalion Taborowy nr 20 stanowił jednostkę taborową przypisaną do XX Korpusu Armijnego armii pruskiej. Organizacyjnie podlegał dowództwu służby taborowej obejmującej I, XVII oraz XX Korpus Armijny. W okresie pokoju stacjonował w Malborku, natomiast większość jego żołnierzy pochodziła z obszaru Mazur.

Ruciane - przystań kurhausu Wiersba

Ruciane / Rudczanny - przystań kurhausu Wiersba.
Anlegestelle Kurhaus Wiersba.
Photographie und Verlag: Bruno Perling, Königsberg i. Pr.
Obieg: Rudczanny, 24.07.1937 r.

Grenadier-Regiment Kronprinz (1. Ostpreußisches) Nr. 1

Grenadier-Regiment Kronprinz (1. Ostpreußisches) Nr. 1 na tle budynku koszarowego. Obieg: Königsberg 30.04.1915 r.

Oficer z żoną i córką

Wykonane w Giżycku (Lötzen) zdjęcie oficera wraz z córką, w towarzystwie żołnierza pełniącego funkcję służącego. Po prawej stronie, na stoliku, widoczna jest fotografia żony tego oficera. Obieg: Lötzen, 1.07.1918 r.

Pozdrowienia z Wielbarka

Pozdrowienia z Wielbarka. Kościół ewangelicki. 

Gruß aus Willenberg, Ostpr., Evgl. Kirche

Verlag: Wilh. Priess, Willenberg, Ostpr.

Obieg: Willenberg, 22.07.1915 r.

Stempel: Kriegerslazarett Willenberg

Szczytno - jezioro, sąd i ratusz

Szczytno, jezioro Domowe Małe. W tle widoczne są sąd i ratusz z dziwnie przekształconą, jakby dorobioną wieżą. Pocztówka niskiej jakości, wydana zapewne już po wybuchu wojny. Znajdująca się na jej rewersie korespondencja dotyczy przygotowań do ataku na Związek Radziecki.

Ortelsburg, Ostpr. - Haussee

Verlag: Max Zedler, Inh. Hans Andresen, Ortelsburg, Ostpr. 

Obieg: ortelsburg: 19.04.1941 r.

Nadawca tej korespondencji przebywała w Szczytnie wraz z lazaretem, w którym służyła, w kwietniu 1941 roku – na około dwa miesiące przed atakiem na Związek Radziecki.

Deutsches Rotes Kreuz

Präsidium Bereitschaftslazarett

Niemiecki Czerwony Krzyż

Prezydium Szpitala Zapasowego / Polowego