piątek, 6 kwietnia 2018

Browar Zamkowy w Szczytnie

Pierwszy przemysłowy browar założyli bracia Albert i Fryderyk Daum w Biskupcu w 1887 roku. Początki obecności Daumów w Szczytnie wiążą się ze sprzedażą tu (co najmniej od 1888 r.) wyprodukowanego w Biskupcu piwa bawarskiego, którym handlował F.H. Presting. W latach dziewięćdziesiątych XIX wieku piwem z biskupieckiego browaru handlował w Szczytnie Paul Daum. Dotychczas Paul nie był wymieniany w literaturze tematu i wygląda na to, że jest to zapomniany członek tej słynnej browarniczej rodziny. Za to często podawano, raczej niesłusznie, że w Szczytnie do 1898 roku działał Albert Daum.
Browar na Bartnej Stronie wzniesiony został w 1898 roku i nosił nazwę „Schlossbrauerei Ortelsburg”, czyli „Browar Zamkowy”. Oficjalne otwarcie browaru oraz rozpoczęcie produkcji miało miejsce 25 lutego 1899 roku. Wówczas to Fryderyk Daum zaprosił gości na zwiedzanie browaru oraz degustację piwa. Fryderyk Daum jako pierwszy zaczął produkować w Szczytnie piwo jasne typu lager. W 1906 roku, po wyeliminowaniu konkurencji na terenie powiatu szczycieńskiego, Fryderyk przeniósł się do Biskupca. Browar w Szczytnie od września tego roku prowadził jego syn Walter, który znacząco go rozwinął. Założył w okolicznych miastach przedstawicielstwa, dzięki którym stał się dominującym dostawcą piwa na obszarze południowych Mazur. W 1925 roku Walter Daum odkupił od Xawera Kullaka budynki browaru Allensteiner Brauhaus. Otworzył w nich skład szczycieńskiego piwa Schlossbrauerei. W 1933 roku Walter Daum wraz z bratem Wilhelmem z Malborka kupił olsztyński browar WBA. W ten oto sposób Szczytno przejęło olsztyński rynek piwny.
W Pasymiu, który we wcześniejszych wiekach tak mocno próbował ograniczyć produkcję piwa w Szczytnie, browar Daumów stał się monopolistą. Działało tu, przy obecnej ulicy Tylniej, prowadzone dynamicznie przez nieznaną nam z imienia i nazwiska kobietę, przedstawicielstwo szczycieńskiego browaru o nazwie „Masovia – Brauerei W. Daum Passenheim”.
Pierwsza rozbudowa browaru miała miejsce w 1906 r. W 1911 r. wzniesiono nową lodownię i stajnię. Do 1945 roku piwo rozwożono zaprzęgami końskimi. W okresie międzywojennym na dalsze odległości rozwożono je samochodami firmowymi. W pierwszym roku (1899) działalności browar wyprodukował 8000 hektolitrów piwa. W 1914 roku produkcja wzrosła do 20 000 hektolitrów. W sierpniu 1914 roku szczycieński browar został zniszczony przez rosyjskich żołnierzy. Po wyparciu Rosjan przystąpiono pod nadzorem architekta Augusta Wieganda do odbudowy, dzięki której browar został unowocześniony. Oprócz budynków związanych z produkcją, wzniesiono wówczas budynek mieszkalno-biurowy, w którym zamieszkał mistrz piwowarski R. Hoffman. W wieku 40 lat Hofmann zaczął pracować dla rodziny Daumów. Trzy i pół roku pracował w Biskupcu. Następnie przeniósł się do Szczytna, gdzie nadzorował technologiczną stronę budowy browaru. W 1943 roku przeszedł na emeryturę. Zmarł w wieku 90 lat, 30 grudnia 1960 roku. Jest on uznawany za ojca sukcesu szczycieńskiego piwa. W 1922 roku przystąpiono do budowy budynku mieszkalnego dla rodziny Daumów, nie przetrwał on jednak II wojny światowej.
Browary należące do Daumów produkowały głównie piwo jasne typu Pilzner. Ich najbardziej rozpoznawalną marką było szczycieńskie piwo „Edelhell”. Nie znaczy to jednak, że produkcja browaru była nieróżnorodna. Wręcz odwrotnie, w browarach Daumów produkowano różne gatunki piwa, między innymi portery, koźlaki oraz piwo marcowe i karmelowe z niewielką ilością alkoholu. W 1938 r. wyprodukowano tu 38 000 hektolitrów piwa, a w 1944 r. produkcja wynosiła 78 000 hektolitrów.
Walter Daum był radnym miejskim (co najmniej dwie kadencje przed i po 1914 roku). W 1910 roku został wybrany do zarządu szczycieńskiego Związku Kombatantów. Zmarł w wieku 59 lat w Berlinie po długiej chorobie w dniu 15 czerwca 1940 r. 6 dni po śmierci pożegnano go w kaplicy na szczycieńskim cmentarzu ewangelickim. Jego spadkobiercą był syn Klaus, który 20 czerwca 1942 r., w wieku 30 lat, zginął (w stopniu feldfebela) na froncie wschodnim. W lutym 1944 r. właścicielem szczycieńskiego browaru została spółka Schlossbrauerei Ortelsburg Walter Daum, należąca do kobiet z rodu Daumów. Uruchomiony w 1946 roku browar produkował piwo do 1999 roku.




























Krzyż z kwatery wojennej z cmentarza ewangelickiego w Szczytnie

Żeliwny krzyż z kwatery wojennej z cmentarza ewangelickiego w Szczytnie został dzisiaj przekazany do Muzeum Mazurskiego w Szczytnie. Krzyż przed wielu laty został znaleziony na terenie tartaku (obecnie market Intermarche) przylegającego do cmentarza. 

Niestety, jest to jedyny zachowany w całości krzyż, pochodzący z tej kwatery wojennej. 


August Koppel 
Landstrm. Batl. Allenstein
Gest. 12.11.1919

piątek, 27 października 2017

Księżny Lasek - cmentarz

W środę, mimo deszczu, mieszkańcy Księżego Lasku sprzątali cmentarz ewangelicki (obecnie własność parafii katolickiej). Niestety, nie dojechałem – wystraszyłem się deszczu.
Na cmentarz wróciły przechowywane dotychczas w urzędzie gminy trzy tablice z czarnego szkła. Z lapidarium w Rozogach zabrano uszkodzony wcześniej żeliwny krzyż z grobu pastora Surmińskiego. Krzyż ten ma zostać ponownie osadzony w rodzinnej kwaterze pastora.
W najnowszym numerze Kurku Mazurskiego przybliżam historię tego pod wieloma względami wyjątkowego mazurskiego cmentarza.


Kwatera rodzinna Surminskich. W środku ślad po stojącym tu wcześniej krzyżu nagrobnym pastora Heinricha Surminskiego (20.11.1809 – 18.10.1891).


Sygnatura: H. Dargel Sensb.



niedziela, 22 października 2017

Zalesie - cmentarz rodowy

Zalesie istniało przed 1579 r. Początkowo funkcjonowało jako folwark należący do dób rańskich. W XVIII zmieniło właściciela i stało się samodzielnym dworem. W połowie XIX w. majątek był własnością rodziny von Massenbach. Przed II wojna światową było własnością państwową. W 1906 roku dotychczasowa nazwa Saleschen została zamieniona na Ingelheim.
Neogotycki pałac został zbudowany w połowie XIX w. Wokół pałacu w zaprojektowany w 1865 roku przez Johanna Larassa park krajobrazowy.
Po stronie południowo-zachodniej założenia znajduje się cmentarz rodowy. Pierwotnie połączony był on z założeniem parkowo-pałacowym alejka brzozową. Cmentarz usytuowany jest na niewielkim pagórku, którego centralnym punktem jest ogromny głaz narzutowy, który uznany jest za pomnik przyrody.







czwartek, 19 października 2017